Opinia naukowo-merytoryczna prof.Jarosława Walkowiaka nt. podaży kwasu dokozaheksaenowego u chorych na mukowiscydozę

1/ Informacje ogólne
 

U chorych na mukowiscydozę (ang.: cystic fibrosis – CF) stwierdzono występowanie zaburzeń składu
lipidowego ¹ na poziomie komórek i tkanek, zwłaszcza objętych procesem chorobowym (płuca, trzustka, wątroba i jelito). Całość zaburzeń ma skomplikowany charakter, obejmuje m.in. zmiany zawartości kwasów wielonienasyconych² , w tym względny wzrost zawartości kwasu arachidonowego (ang.: arachidonic acid – AA) z rodziny n-6 oraz spadek zawartości kwasu eikozapentaenowego (ang. eicosapentaenoic acid – EPA) oraz dokozaheksaenowego (ang.: dokosahexaenoic acid – DHA) z rodziny n-3³ .

Zaburzenia proporcji kwasów z rodziny n-3 i n-6 prowadzą do zmian w metabolizmie, powstaje więcej znacznie bardziej aktywnych mediatorów zapalenia pochodzących z rodziny n-6⁴. Jednocześnie niedobór DHA może prowadzić do redukcji swoistego działania blokującego tzw. jądrowy czynnik transkrypcyjny NF-kB, a co za tym idzie hamowania działania wielu genów odpowiedzialnych za aktywację procesów zapalnych.

Podaż DHA koryguje zaburzenie równowagi kwasów rodzin n-3 i n-6, prowadząc do powstawania mniej aktywnych mediatorów zapalenia, a także wpływa na możliwość ich aktywacji poprzez blokowanie genów aktywujących proces zapalny. Wydaje się to posiadać istotne znaczenie dla spowolnienia postępu choroby oskrzelowo-płucnej.
 

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Mukowiscydozy (2009; www.ptm.ump.edu.pl): „Uzasadniona jest suplementacja kwasem dokozaheksaenowym, najlepiej w czystej postaci (w Polsce jest niedostępny)”. Sytuacja uległa niedawno zmianie, na rynku polskim pojawił się preparat czystego DHA. W Polsce dostępna jest natomiast cała gama tzw. preparatów ω-3 (z olejem rybim) , zawierających w swoim składzie różne kwasy, nie tylko korzystne EPA i DHA⁵ . Biorąc pod uwagę dane uzyskane w modelu zwierzęcym CF, bardziej uzasadnione wydaje się stosowanie czystego DHA.

2/ Komentarz dotyczący stosowania preparatów DHA
 

Odnosząc się do wprowadzonego na rynek polski preparatu Omegamed podkreślić należy, że jest to preparat czystego DHA. Porównując jego stosowanie z dostępnymi dotychczas preparatami ω-3 należy dokonać przeliczenia rzeczywistej zawartości korzystnych kwasów na kapsułkę⁶. Należy pamiętać, że podaż kwasów wielonienasyconych (do których należy zarówno DHA, EPA, jak i inne kwasy) wymaga prawidłowego stężenia witaminy E oraz β-karotenu w surowicy. Jest to niezwykle istotne, gdyż może warunkować korzystny efekt suplementacji DHA⁷ .
 

W świetle dostępnych danych wydaje się, że godna polecenia jest dawka czystego DHA wynosząca 20-40 mg/kg m.c./ dobę dla dzieci oraz 1-2g/dobę dla młodzieży i dorosłych⁸. Jak wskazują dostępne publikacje może to wymagać zwiększenia (nieznacznego) dawki pobieranych enzymów trzustkowych.
 

¹Inaczej tłuszczowego.
²W pożywieniu oraz organizmie ludzkim występują kwasy tłuszczowe nasycone, jednonienasycone oraz wielonienasycone. Nazwy pochodzą od liczby wiązań podwójnych, występujących w strukturze kwasów.
³Rodziny n-3 i n-6 (nazywane też ω-3 i ω-6) to dwie podstawowe rodziny kwasów wielonienasyconych, których nie potrafimy syntetyzować „od początku”. Dlatego musimy w diecie spożywać ich prekursory tzw. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (kwas linolowy dla rodziny n-6 i kwas α-linolenowy dla rodziny n-3). Kwas linolowy i α-linolenowy są następnie przekształcane (poprzez wydłużenie i wytworzenie kolejnych wiązań podwójnych) do dalszych pochodnych, ostatecznie odpowiednio AA i DHA.
⁴Z końcowych produktów rodzin n-3 i n-6 (odpowiednio EPA i AA) powstają tzw. eikozanoidy. Są to mediatory zapalenia. Działanie pochodnych z rodziny n-6 jest wielokrotnie silniejsze i przyczynia się do większego nasilenia stanu zapalnego w CF.

⁵Zawartość EPA i DHA w tego typu preparatach jest ograniczona i wynosi odpowiednio około 18% i 12%.
⁶1 kapsułka Omegamed 250 mg zawiera 250 mg DHA, natomiast 1 kapsułka innych tzw. preparatów ω-3 zawiera łącznie ok. 150 mg EPA i DHA. Podejmując decyzję zakupu warto porównać koszty miesięcznej/ rocznej terapii, zakładając podaż identycznej ilości składników.
⁷Witamina E i β-karoten wykazują działanie antyoksydacyjne. Zabezpieczają m.in. wiązania podwójne kwasów wielonienasyconych przed uszkodzeniem, co mogłoby prowadzić do nasilenia stresu oksydacyjnego (zjawisko wysoce niepożądane).
⁸Należy pamiętać, że dawka EPA+DHA z innych preparatów powinna być zbliżona.

  Zapoznaj się także z:

• szczegółowymi zasadami zakupu preparatu kwasu dokozaheksaenowego (Omegamed)