Opinia naukowo-merytoryczna prof. Jarosława Walkowiaka nt suplementacji witaminowej u chorych na mukowiscydozę

Informacje ogólne

Podstawową przyczyną występowania niedoboru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach¹ u chorych na mukowiscydozę (ang.: cystic fibrosis – CF) są zaburzenia trawienia i wchłaniania wynikające z niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki oraz zmniejszenia sekrecji żółci². Nasilony stres oksydacyjny związany z toczącymi się procesami zapalnymi (np. w układzie oddechowym) w istotny sposób może zwiększać zapotrzebowanie na witaminy antyoksydacyjne (A i E). Należy podkreślić, że niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach występują nie tylko u chorych niewydolnych trzustkowo³, ale także wydolnych trzustkowo . Sama suplementacja enzymatyczna, chociaż znacząco poprawia trawienie i wchłanianie, nie doprowadzi do normalizacji ustrojowych zasobów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Konsekwencje niedoboru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach u chorych na CF są niezwykle poważne. Dochodzi m.in. do pogłębienia osteopenii i osteoporozy⁴ z możliwością złamań kręgów i żeber (istotne dla wydolności układu oddechowego), pogorszenia zdolności regeneracji nabłonka oddechowego, nasilenia stresu oksydacyjnego (pogorszenie przebiegu choroby oskrzelowo-płucnej) oraz występowania zaburzeń krzepnięcia.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Mukowiscydozy (2009; www.ptm.ump.edu.pl): „Niezbędna jest stała podaż witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, szczególnie u chorych z objawami niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki i znaczną utratą tłuszczu ze stolcem. Dawkowanie witamin powinno być zindywidualizowane (pod kontrolą ich surowiczych stężeń, ocenianych przynajmniej raz w roku). Z praktycznego punktu widzenia najkorzystniejsze jest używanie preparatów wieloskładnikowych wyprodukowanych specjalnie dla chorych na CF. W codziennej praktyce powinny być stosowane roztwory wodne. Należy bezwzględnie pamiętać, aby w planowaniu podaży witamin uwzględnić wszystkie pobierane preparaty! Ważne jest też ich systematyczne pobieranie".

Komentarz dotyczący stosowania preparatów AquADEKs i Aqua-E

Odnosząc się do wprowadzonych na rynek polski preparatów AquADEKs oraz Aqua-E należy podkreślić, że są to preparaty rozpuszczalne w wodzie, przygotowane w specjalnej technologii mikrosfer, co niewątpliwie przyczynia się do znacznie lepszego ich wchłaniania (w szczególności dla witaminy E⁵). W swym składzie AquADEKs zawiera nie tylko stosowne dawki witamin A, D, E i K, ale także β-karoten oraz pierwiastki śladowe i koenzym Q. Na szczególne podkreślenie zasługuje „dodatkowa” zawartość cynku, selenu oraz koenzymu Q. Aqua-E jest preparatem witaminy E. W obydwu preparatach, oprócz witaminy E, znajdują się naturalne tokoferole (zwłaszcza γ-tokoferol) i tokotrienole, niedostępne w żadnym innym preparacie witaminy E.

W chwili obecnej preparaty AquADEKs i Aqua-E są dostępne w Polsce w postaci płynu. Ich dawki powinny być wstępnie dostosowane do wieku, gdyż dorośli potrzebują generalnie więcej witamin niż dzieci szkolne i przedszkolne, a dzieci więcej niż niemowlęta. W przypadku obydwu preparatów, zgodnie z polskimi procedurami, przypisany został wiek ich stosowania - powyżej 3 roku życia. Należy bezwzględnie podkreślić, że postać witamin w płynie została przygotowana dla dzieci najmłodszych i w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie ich stosowanie zalecane jest właśnie u dzieci do 3 roku życia.
 

Należy pamiętać, że podaż witamin jest częścią terapii. Stosowanie witamin powinno odbywać się pod kontrolą lekarza lub dietetyka, będących specjalistami z zakresu CF. Nie należy samemu decydować o dawkach witamin. Ich wielkość może różnić się dla poszczególnych pacjentów. AquaADEKs jest kompletnym, dobrze przygotowanym preparatem dla chorych na CF, zawierającym wszystkie niezbędne składniki. U większości pacjentów jego stosowanie powinno być wystarczające

Może jednakże okazać się, że w niektórych przypadkach trzeba będzie dodatkowo pobierać wybrane witaminy (np. K lub E). Aqua-E jest preparatem przeznaczonym dla uzupełniania niedoboru witaminy E. Gdy stosuje się AquaADEKs to zazwyczaj nie ma potrzeby jednoczasowej podaży Aqua-E. Jeśli pomimo stosowania preparatu AquaADEKs zajdzie konieczność dalszego uzupełniania witaminy E to dawki preparatu Aqua-E mogą być zupełnie inne niż w przypadku gdy stosujemy preparaty jednoskładnikowe (witamina A, D i K oraz β-karoten oraz Aqua-E). Zazwyczaj powyższa dawka wynosić będzie 1-2 ml, choć może wymagać modyfikacji.

Ze względu na szeroki skład preparatu AquaADEKs, który swoiście odpowiada zapotrzebowaniom chorych na CF, należy uznać jego stosowanie u pacjentów z CF za wysoce pożądane i bardziej korzystne niż stosowanie wielu preparatów jednoskładnikowych⁶. Preparat Aqua-E powinien być przeznaczony dla uzupełniania niedoborów witaminy E występujących pomimo stosowanej podaży preparatu AquaADEKs.

¹ Do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach zaliczamy witaminę A (retinol) i jej prowitaminę (β-karoten), witaminę D, E (a-tokoferol) i K.

² Zaburzenia trawienia i wchłaniania u chorych na CF dotyczą przede wszystkim tłuszczów. Do ich trawienia potrzebny jest sok trzustkowy oraz żółć. W przypadku niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki dochodzi do zaburzeń wydzielania enzymów oraz wodorowęglanów (odpowiedzialnych za zasadowe pH soku trzustkowego, które niezbędne jest do dobrej aktywności enzymów trzustkowych). Żółć wydzielana jest przez wątrobę i „rozbija” tłuszcz na drobne kropelki dzięki czemu enzymy trzustkowe mają możliwość rzeczywistego do niego dostępu.

³ Niewydolny trzustkowo z biegunką tłuszczową, wydolny trzustkowo bez biegunki tłuszczowej.

⁴ W zasadzie, zgodnie z najnowszą nomenklaturą, należałoby mówić o obniżonej i bardzo obniżonej gęstości mineralnej kośćca.

⁵ Nawet kilkukrotnie lepszego.

⁶ Co moim zdaniem i tak nie da tego samego efektu. Pewnym ograniczeniem stosowania preparatu jest jego cena. Podejmując decyzję warto porównać koszty miesięcznej/ rocznej terapii, zakładając podaż wszystkich składników i uzyskanie tych samych efektów.

Zapoznaj się także z:

• szczegółowymi zasadami zakupu preparatów witaminowych (AquADEKs i Aqua-E), probiotyku (Dicoflor), preparatu kwasu dokozaheksaenowego (Omegamed)