09.02.2015 | Małgorzata Kaczmarek

Cebula i czosnek na cenzurowanym

Cebula i czosnek to znane od wieków rośliny, wykorzystywane w kuchni i w medycynie ludowej. Używane są w potrawach jako surowe, pieczone, smażone, suszone, gotowane. Jeśli chodzi o ich lecznicze zastosowanie, to z pewnością każdy słyszał o syropie z czosnku i (lub) cebuli „na kaszel”, o smarowaniu miejsca użądlonego przez pszczołę świeżą cebulą i innych zastosowaniach leczniczych tych roślin.
Cebula zwyczajna należy do rodziny czosnkowatych. Częścią jadalną cebuli są liście spichrzowe, uformowane w organ spichrzowy zwany cebulą. Z cebuli wyrastają także liście asymilacyjne, znane i spożywane pod nazwą szczypiorku. Pochodzi z Azji Środkowej, skąd została rozprzestrzeniona na wszystkie kontynenty.

Czosnek pospolity należy do rodziny czosnkowatych. Jest warzywem, przyprawą i rośliną leczniczą znaną zwykle tylko pod nazwą rodzajową, jako czosnek. Tak jak u cebuli, częścią jadalną czosnku są liście spichrzowe uformowane w cebulę. Podobnie jak cebula pochodzi z Azji Środkowej, skąd rozprzestrzeniony został jako roślina uprawna do Europy i północnej Afryki, z czasem trafił także na inne kontynenty. Cebula i czosnek zawierają wiele substancji wpływających korzystnie na funkcjonowanie organizmu człowieka. Zawierają m.in.: olejki eteryczne, witaminy, sole mineralne, pektyny, białko, błonnik, węglowodany, flawonoidy jak np. kwercetynę, fitoncydy, m.in. allicynę. Oczywiście zawartość tych składników w obu roślinach różni się, tak jak różnią się ich właściwości smakowe i zastosowanie. Procentową zawartość tych związków można bez problemu znaleźć w Internecie. Nie podaję tych wartości, zwłaszcza że różnią się również w zależności od odmiany czosnku i cebuli. Poniżej omówię tylko te z nich, które wydają się istotne z punktu widzenia ich właściwości leczniczych (prozdrowotnych).

Allicyna to organiczny związek chemiczny, fitoncyd o działaniu bakteriobójczym i charakterystycznym zapachu. Powstaje on po uszkodzeniu tkanki cebuli, czosnku i niektórych innych roślin jako produkt przekształcenia alliiny pod wpływem enzymu allinazy poprzez pośredni kwas allilosulfenowy w allicynę właśnie. Kolejnym metabolitem alliiny są ajoeny będące m.in. inhibitorami agregacji płytek krwi, przez co wydłużają czas krwawienia i są wykorzystywane przeciwzakrzepowo. Czosnek zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, chroni przed zgagą, działa żółciopędnie i przeciwskurczowo, wpływa korzystnie na drogi oddechowe, reguluje florę bakteryjną i poprawia ukrwienie naczyń wieńcowych. Alliina ma właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybiczne i przeciwrobacze.

Cebula zawiera enzym LFS (lachrymatory factor synthase), który po zmieszaniu z aminokwasami zawierającymi siarkę, czyli wspomnianą wyżej allicyną zawartą w cebuli, powoduje ich przekształcenie w kwasy sulfonowe. Kwasy te samorzutnie przekształcają się w lotny sulfin etylu, który wydzielony do powietrza przy krojeniu cebuli podrażnia śluzówkę oczu, a to powoduje łzawienie. W przypadku ewentualnych szkodników cebuli związek ten ma pełnić funkcję odstraszającą. Kwercetyna znajduje zastosowanie w lecznictwie. Wraz z solami wapnia jest składnikiem wielu preparatów stosowanych pomocniczo w leczeniu alergii. Wykazuje aktywność przeciwalergiczną i przeciwzapalną poprzez hamowanie enzymów uczestniczących w produkcji leukotrienów i prostaglandyn. Hamuje również uwalnianie histaminy.

Po tym krótkim wstępie odpowiedzmy sobie, skąd zainteresowanie czosnkiem i cebulą wśród chorych na mukowiscydozę? Większość publikacji, z jakimi miałam do czynienia, pisząc ten krótki artykuł, wymienia i zachwala wartości odżywcze i zdrowotne czosnku i cebuli. Dotarłam również do takich, które zalecają podawanie czosnku i cebuli osobom chorym na mukowiscydozę jako wspomaganie leczenia. Jednakże czosnek i cebula również ulegają różnym chorobom, mimo tak pokaźnej bazy składników chroniących je przed potencjalnymi patogenami. Za choroby bakteryjne cebuli odpowiedzialne są m.in. takie bakterie jak Burkholderia cepacia, Burkholderia gladioli, Erwinia carotovora oraz z rodzaju Bacillus. Wytworzyły one mechanizmy obronne, umożliwiające im namnażanie się i rozwój w organizmach tak trudnych gospodarzy, m.in. odporność na naturalne antybiotyki zawarte w tych roślinach, a także w środowisku.

U chorych na mukowiscydozę zakażenie bakteriami Pseudomonas i Burkholderia są szczególnie niebezpieczne i trudne do leczenia. Przypuszczam, że o zakażeniach Pseudomonas każdy z Czytelników już sporo słyszał. Od kilku lat nową bakterią wykrywaną u niektórych chorych na mukowiscydozę jest Burkholderia cepacia. Na temat B. cepacia polecam artykuł zamieszczony w 27. numerze „Mukowiscydozy” (s. 3) autorstwa pani Doroty Piaseckiej-Pazik. Autorka pisze m.in., że „sporadyczne występowanie zakażeń u chorych na mukowiscydozę, którzy nigdy nie mieli kontaktu z innymi chorymi zakażonymi przez B. cepacia, potwierdza możliwość zakażenia się bakteriami obecnymi w środowisku.” Również autorzy (John R.W. Govan i wsp.) artykułu Common Questions About Burkholderia cepacia podają, że B. cepacia jest jedną z najbardziej znanych przyczyn miękkiej zgnilizny czosnku i cebuli. Wprawdzie nie wymieniają oni cebuli czy czosnku jako udowodnionej przyczyny zakażenia, ale podają te rośliny jako potencjalne źródło tej bakterii.

Jednakże są i takie publikacje jak np. prof. Johna Govana z katedry Chorobotwórczości Bakterii Uniwersytetu w Edynburgu, który w 2010 r. w CF Today stwierdził, że: „Cebula jest »ofiarą« Burkholderia, a nie źródłem. Zdrowe cebule nie są zakażone Burkholderia i nie stanowią rezerwuaru tych bakterii. Podobne do ich bliskiego krewnego, czosnku, główki cebuli zawierają silnie antybakteryjny chemiczny związek zwany allicyną. Jest on wytwarzany podczas uszkodzenia tkanki cebuli (a więc również spożywania na surowo!) i pomaga chronić cebulę przed zakażeniem Burkholderia. Allicyna jest także tym, co sprawia, że płaczemy przy obieraniu cebuli. Cebula jest tylko czynnikiem ryzyka dla osób na mukowiscydozę, gdy jej główki są uszkodzone (np. w zbiorze) i stają się zainfekowane, czego następstwem jest miękka zgnilizna cebuli spowodowana dużą ilością Burkholderia w glebie. Czytelnicy CF Today będą musieli uwierzyć słowom autora, że zapach i wygląd cebuli zainfekowanej Burkholderia będzie działać jako silny środek odstraszający zarówno przy próbie spożycia, jak i przy jakiejkolwiek innej formie bliskiego kontaktu. Ryzyko przeniesienia Burkholderia z cebuli na osoby z CF lub ich rodzinę jest bardzo małe.”

Dla mnie jednak niepokojące jest stwierdzenie, które znalazłam na stronie www.bejo.pl., informujące o tym, że „do zakażenia bakteryjnego cebuli dochodzi najczęściej w okresie wegetacji cebuli, lecz objawy widać dopiero pod koniec okresu wegetacji i podczas przechowywania”. Lepiej więc unikać czosnku i cebuli w postaci surowej w ogóle, natomiast nie widzę przeciwwskazań, aby zjadać je po obróbce termicznej (gotowanie, smażenie, pieczenie). Obieranie jednak i dodawanie do potraw lepiej pozostawić osobie zdrowej.

Niedopuszczalne moim zdaniem jest też używanie czosnku czy cebuli podczas infekcji w postaci syropu, lub ich wąchanie (panuje pogląd, że to przeczyszcza drogi oddechowe), jak również używanie surowego czosnku do leczenia zajadów! Piszę o tym, ponieważ taki wpis przeczytałam kiedyś w „Księdze gości” na stronie PTWM, że domowym sposobem na zajady jest ich kilkakrotne pocieranie w ciągu dnia surowym czosnkiem. Być może tak, ale nie w przypadku osób chorych na mukowiscydozę!

Zdaniem autorki tego artykułu we wszystkim należy zachować zdrowy rozsądek. Nie wpadać w panikę, gdy jednak chory na mukowiscydozę tą surową cebulę czy czosnek spożyje, ale gdy mamy taką możliwość, to wybierać potrawy bez tych warzyw. Jeśli chodzi o szczypiorek, to moim zdaniem nie ma przeciwwskazań do jego spożywania u chorych na CF pod warunkiem, że: został on świeżo zerwany i dokładnie umyty oraz osuszony, a następnie od razu spożyty. Pamiętajmy, że przetrzymywany w wilgotnym środowisku czy w wodzie po prostu zaczyna gnić i jeśli nawet nie będzie tam bakterii Burkholderia, to na pewno namnoży się Pseudomonas.

Bibliografia
1. http://pl.wikipedia.org/wiki/Allicyna
2. http://pl.wikipedia.org/wiki/Cebula_zwyczajna
3. http://pl.wikipedia.org/wiki/Czosnek_pospolity
4. http://users.ugent.be/~tcoenye/q%26a.PDF (artykuł zapisany w PDF).
5. http://www.bejo.pl/?idp=558 6. https://www.cysticfibrosis.org.uk/media/82799/CF_Today_Winter_10.pdf
7. John R.W. i wsp., Common Questions About Burkholderia cepacia, http://users.ugent. be/~tcoenye/q%26a.PDF (artykuł zapisany w PDF).
8. Piasecka-Pazik D. (2010). Zakażenia Burkholderia cepacia w mukowiscydozie, „Mukowiscydoza”, nr 27, s. 3–6.

Małgorzata Kaczmarek

Artykuł pochodzi z czasopisma Mukowiscydoza nr 33

Wszelkie materiały PTWM zamieszczone w serwisie ptwm.org.pl chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Prośby o zgodę na przedruk artykułów z czasopisma Mukowiscydoza i/lub z serwisu ptwm.org.pl na innych stronach i blogach, prośby o patronaty medialne, organizowanych wydarzeniach itd., prosimy przesyłać na adres: poczta@ptwm.org.pl




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-11-17
   

Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport



Instytut Nauk o Zdrowiu Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu (PPWSZ) oraz Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą (PTWM) zapraszają na Konferencję Naukową pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport. To już druga konferencja organizowana w ramach współpracy ... czytaj całość
  

2017-11-13
   

Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów



4 listopada 2017 r. w budynku RORE- Kliniczny Regionalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjny w Rzeszowie odbyły się kolejne warsztaty na temat "Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii" zorganizowane przez Podkarpacką Grupę Wsparcia przy współpracy z PTWM w Rabce ... czytaj całość
  

2017-10-30
   

Puromalt



Chcesz zwiększyć kaloryczność posiłku swojego dziecka? W naszym sklepie, istniej możliwość zamówienia produktu PUROMALT z datą ważności do końca grudnia 2017. Cena za opakowanie to 10,80 zł brutto. Wszystkie osoby zainteresowane zakupieniem produktu w promocyjnej cenie prosimy o ... czytaj całość
  

2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  
Więcej: Dieta w mukowiscydozie

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30
  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22