19.12.2014

Czyszczenie i dezynfekcja sprzętu medycznego

Różnego typu urządzenia stosowane do leczenia zmian w układzie oddechowym mogą stać się rezerwuarem patogennych bakterii. Nebulizatory, ustniki, maski, spejsery (komory inhalacyjne - ułatwiające podawanie leków wziewnych), urządzenia do fizjoterapii (Flutter, RC Cornet, Acapella, TheraPep, Pari-PEP System itd.) wymagają regularnego czyszczenia i dezynfekcji lub sterylizacji. Dotyczy to nie tylko warunków szpitalnych, ale również urządzeń wykorzystywanych w domu.
Skażony bakteriami sprzęt staje się źródłem infekcji dla stosującej go osoby. W ten sposób może dojść np. do przeniesienia bakterii z innych miejsc ciała do układu oddechowego - zwykle za pośrednictwem brudnych rąk. Z kolei zastosowanie skażonych urządzeń po powrocie do domu, po zakończonym leczeniu szpitalnym, może zniweczyć efekty antybiotykoterapii dożylnej.
 
W badaniach przeprowadzonych w latach 1986-1989 w 21 ośrodkach mukowiscydozy udowodniono, że właściwe mycie i dezynfekcja nebulizatorów wyraźnie zmniejszyły ryzyko zakażenia przez Burkholderia cepacia. Wiele innych badań potwierdziło, że nebulizatory stosowane w domu są skażone różnymi
patogennymi bakteriami. Jednocześnie wykazano, że już zwykłe mycie wodą z detergentem (np. płynem do mycia naczyń) usuwa większość bakterii ze skażonego sprzętu.
 
REGULARNIE MYJ I DEZYNFEKUJ NEBULIZATORY I INNY SPRZĘT MEDYCZNY
 
 
MYCIE
Bezpośrednio po każdym użyciu, zanim resztki organiczne (ślina, plwocina itd.) zanieczyszczające sprzęt zdążą wyschnąć, trzeba go dokładnie umyć. Jeżeli mycie zostanie odłożone "na później" wyschnięty materiał może być bardzo trudny do usunięcia, a dezynfekcja staje się nieskuteczna. W wyjątkowych (!) przypadkach, przy braku czasu na mycie, można urządzenie zanurzyć w wodzie, najlepiej z detergentem i zostawić w niej do czasu umycia. Trzeba jednak pamiętać, że przy braku efektywnego mycia i dezynfekcji, zanurzenie sprzętu w wodzie ułatwia rozwój bakterii i prowadzi do ich namnażania się.
 
Przed myciem należy sprzęt rozmontować na poszczególne części składowe. Każdą z nich myjemy osobno. Do mycia najlepiej stosować ciepłą wodę (ok. 40oC) z dodatkiem detergentu, np. płynu do mycia naczyń. Nie zalecamy mydła w płynie ze względu na możliwość osadzania się zawartych w nim środków natłuszczających, np. lanoliny, na ścianach mytego sprzętu. W myciu pomocne są miękkie szczoteczki - jak do mycia rąk lub mycia zębów, albo specjalnie produkowane do danego sprzętu, które powinny być przeznaczone tylko do mycia sprzętu. One również wymagają okresowego czyszczenia i dezynfekcji. Mycie wielu urządzeń można również przeprowadzić w zmywarce do naczyń, jednak wówczas nie można jednocześnie myć brudnych naczyń. Zaleca się, żeby temperatura wody w zmywarce miała przynajmniej 50oC. Przed wykorzystaniem zmywarki należy upewnić się w instrukcji obsługi urządzenia, czy producent dopuszcza taką możliwość. Do mycia sprzętu medycznego w zmywarce nie zalecamy stosowania preparatów typu "kilka w jednym". Zawierają one składniki nabłyszczające szkło, które są zdecydowanie przeciwwskazane dla chorych.
 
Po umyciu, sprzęt należy bardzo dokładnie wypłukać. Jeżeli nie będzie w kolejnym etapie dezynfekowany, wówczas do płukania najlepiej użyć wody czystej mikrobiologicznie. Nie zaleca się wody z kranu ani wody destylowanej, albowiem mogą one zawierać różne bakterie jak choćby Burkholderia cepacia, Pseudomonas aeruginosa, czy prątki atypowe. W domu najprościej uzyskać wodę czystą mikrobiologicznie, gotując ją przez 5 minut (od momentu rozpoczęcia wrzenia). Jeżeli będziemy sprzęt dezynfekować, wówczas do płukania można użyć wody z kranu.
 
Resztki wody powinny zostać wytrząśnięte z zakamarków płukanego urządzenia, a jego powierzchnię można osuszyć np. papierowym ręcznikiem. Następnie można pozostawić go do wyschnięcia, które trwa około 4 godzin. Jednak zdecydowanie lepszym rozwiązaniem jest szybkie suszenie strumieniem gorącego powietrza z suszarki do włosów.
 
Również przed dezynfekcją sprzęt powinien być wysuszony. Dezynfekcja mokrego sprzętu powoduje zmniejszenie skuteczności tego procesu, np. przy metodzie chemicznej dochodzi do rozcieńczania roztworu i tym samym obniżenia jego skuteczności.
 
 
DEZYNFEKCJA
Po umyciu, wypłukaniu i wysuszeniu sprzętu poddajemy go procesowi dezynfekcji, który zabija bakterie. Powinno się go wykonywać przynajmniej raz dziennie. Dezynfekcję w warunkach domowych można przeprowadzić kilkoma sposobami.
 
Zanurzenie w płynnym środku dezynfekcyjnym
W aptekach i hurtowniach medycznych dostępne są profesjonalne preparaty dezynfekcyjne (np. Aldesan E, Aldewir, Aniosyme DD^ Cidex, Lysoformin 3000, Median 2000, Sekusept Forte, Sekusept Pulver, Seku Extra i inne) stosowane w zakładach opieki zdrowotnej. Ich wadą jest dość wysoka cena. Dezynfekcję w tej metodzie uzyskuje się dzięki działaniu środków chemicznych (np. aldehydu glutarowego) na zanurzony w nich sprzęt.
 
Urządzeniem bardzo pomocnym dla tej formy dezynfekcji jest tzw. wanienka dezynfekcyjna. Jest to różnej wielkości naczynie z tworzywa sztucznego, z pokrywą zabezpieczającą przed parowaniem (fot. 1) i wkładką z perforowanym dnem, tzw. sitem, ułatwiającym wyjęcie czystych urządzeń bez zanurzania rąk w roztworze (fot. 2, 3). Ponieważ dezynfekcja będzie wykonywana wielokrotnie, przez długie lata, zakup takiej wanienki jest uzasadniony i opłacalny. Możne je nabyć w hurtowniach sprzętu medycznego (np. CEZAL) lub sklepach internetowych. Niestety ich cena jest bardzo wysoka, zwykle około 400 zł. Przy zakupie należy pamiętać o odpowiedniej wielkości wanienki, która umożliwi pełne zanurzenie dezynfekowanego sprzętu.
 
 
Jak to zrobić?
Przygotowujemy odpowiednią objętość jednego z wyżej wymienionych preparatów, rozpuszczając go w wodzie, dokładnie według instrukcji producenta. Dezynfekowany sprzęt musi być całkowicie zanurzony w przygotowanym płynie - każdy fragment wystający nad powierzchnię nie zostanie zdezynfekowany. Jeżeli chcemy przeprowadzić dezynfekcję różnego typu rur, np. przewodu łączącego inhalator z nebulizatorem, wówczas należy dopilnować, żeby ich wnętrze było całkowicie wypełnione płynem i nie zawierało powietrza. Z powyższych względów objętość roztworu dezynfekcyjnego zwykle musi być dość duża (2-3 litry).
Po zanurzeniu przez czas niezbędny do dezynfekcji, podany przez producenta na opakowaniu danego środka, sprzęt wyjmujemy z roztworu, najlepiej za pomocą sita stanowiącego element wyposażenia wanienki i bardzo dokładnie płuczemy. Płukanie po dezynfekcji wykonuje się czystą mikrobiologicznie wodą (patrz wyżej - mycie). Następnie sprzęt należy wysuszyć - jak przed dezynfekcją. Należy zwrócić uwagę na przestrzeganie czasu zanurzenia sprzętu w roztworze dezynfekcyjnym. Jego skracanie powoduje, że cały proces staje się nieskuteczny, a wydłużanie powoduje niepotrzebne niszczenie dezynfekowanego sprzętu.
Przed wyjęciem i płukaniem zdezynfekowanego sprzętu wskazane jest umycie rąk przez osobę wykonującą te czynności.
Każdy, świeżo przygotowany roztwór dezynfekcyjny, ma ściśle określony przez producenta czas skutecznego działania (aktywności). Po jego upływie należy przygotować świeżą porcję roztworu. Jeżeli tego zaniechamy wówczas możemy spowodować, że środek dezynfekcyjny zmieni się w siedlisko bakterii. Wymianę najczęściej trzeba robić raz na dobę.
 
 
Koszty
Wyżej opisana dezynfekcja chemiczna wymaga nakładów finansowych, przede wszystkim na regularne zakupy odpowiednich preparatów. Ich ceny są bardzo zróżnicowane. Nie zawsze preparat tańszy na półce sklepowej okazuje się tani w stosowaniu. Należy pamiętać o tym, że z podobnej wielkości opakowań różnych preparatów, można przyrządzić różne objętości tzw. roztworu roboczego. Tak nazywamy płyn gotowy do zanurzenia w nim dezynfekowanego sprzętu. Chcąc ułatwić Czytelnikom wybór najtańszego środka, dokonaliśmy kalkulacji kosztów przygotowania jednego litra roztworu roboczego z wymienionych wyżej preparatów. Według cen z marca 2007 r. (oferty sklepów internetowych) najtańszym preparatem okazał się Aniosyme DDr Koszt 5-litrowego opakowania wynosi około 366 zł, a przyrządzony z koncentratu jeden litr roztworu roboczego kosztuje 37 groszy. W przypadku tego preparatu nowy roztwór roboczy trzeba przygotowywać codziennie. Zatem miesięczny koszt preparatu dezynfekcyjnego, przy założeniu codziennego używania go w objętości dwóch litrów, wyniesie około 22 zł.
 
 
"Domowe środki dezynfekcyjne"
W amerykańskich rekomendacjach kontroli zakażeń dla chorych na mukowiscydozę (Infection control recommendations forpatients with cystic fibrosis: microbiology, importantpathogens, and infection control practices to preventpatient-to patient trans- mission; Lisa Saiman, MD, MPH; Jane Siegel, MD; and the Cystic Fibrosis Foundation Consensus Conference on Infection Control Participants; Infection Control and Hospital Epidemiology 2003;
24; 5: 6-52.) proponuje się stosowanie w warunkach domowych takich substancji jak:
-alkohol etylowy o stężeniu 70-90%; przez 5 minut,
-alkohol izopropylowy o stężeniu 70-90%; przez 5 minut,
-3% woda utleniona; przez 30 minut,
-3-4% podchloryn sodu (wybielacz, np. ACE, Domestos) rozpuszczony w wodzie w proporcji 1:25; przez 3 minuty.
 
W opinii autorów artykułu wykorzystanie powyższych substancji w domu jest niepraktyczne, drogie lub niezgodne z obowiązującymi w Polsce zaleceniami kontroli zakażeń. Powyższe rekomendacje wspominają również, że brak jest uznanych zaleceń co do częstotliwości wymiany preparatów "domowych". Jednak opierając się na częstości wymiany profesjonalnych roztworów dezynfekcyjnych sugerujemy wymianę po każdej dezynfekcji.
 
Chcąc zastosować alkohol etylowy należy liczyć się z jego bardzo dużymi kosztami dla użytkownika prywatnego (dla szpitali koszt jego zakupu jest znacznie niższy, choć również wysoki).
 
Wodę utlenioną według polskich standardów zaleca się obecnie do stosowania wyłącznie w procesie dezynfekcji ran; nie powinna być wykorzystywana do dezynfekcji sprzętu medycznego. Orientacyjny koszt jednego litra wody utlenionej w aptece wynosi około 9 zł, co dodatkowo czyni tę substancję całkowicie nieopłacalną.
 
Podchloryn sodu ma bardzo nieprzyjemny zapach, którego trudno pozbyć się ze zdezynfekowanego sprzętu, pomimo obfitego płukania. Inhalacja prowadzona takim nebulizatorem może być bardzo drażniąca dla chorego.
 
Do dezynfekcji NIE WOLNO stosować roztworów octu, często proponowanych przez producentów nebulizatorów. Ocet nie zabije ani gronkowca złocistego ani pałeczki okrężnicy, mogących zakażać płuca chorego na mukowiscydozę.
 
 
Środki bezpieczeństwa
W domu bardzo dużą uwagę należy zwrócić na miejsce przechowywania i wykonywania dezynfekcji chemicznej. Używane środki są toksyczne również dla organizmu ludzkiego. Ich przypadkowe wypicie, np. przez małe dziecko, może prowadzić do zatrucia i uszkodzeń przewodu pokarmowego. Wanienkę ze środkiem dezynfekcyjnym najlepiej ustawić w miejscu jak najlepiej wentylowanym, aby zmniejszyć narażenie domowników na działanie szkodliwych par tych substancji. Przy całym procesie dezynfekcji należy zachować podstawowe środki bezpieczeństwa, unikając rozchlapywania roztworu, zanurzania w nim rąk, czy przypadkowego dostania się do oczu.
 
 
Mikrofale
Urządzenia odporne na działanie promieniowania mikrofalowego można zdezynfekować w kuchence mikrofalowej. Pięciominutowe działanie mikrofal (2,45 GHz) zabija bakterie.
 
 
Gorąca woda
Alternatywną metodą dezynfekcji jest gotowanie. Można je stosować tylko do urządzeń odpornych na wysoką temperaturę, co najprościej sprawdzić dokładnie czytając instrukcję obsługi. Gotować należy przez co najmniej 5 minut - od rozpoczęcia wrzenia wody. Również w tej metodzie do uzyskania dezynfekcji niezbędne jest pełne zanurzenie sprzętu. Warto wykorzystywać jedno naczynie, zarezerwowane tylko do celów dezynfekcji, którego nie będzie się stosować np. do gotowania posiłków.
 
Dezynfekcję termiczną można przeprowadzić również w zmywarce, pod warunkiem, że ma ona możliwość mycia wodą o temperaturze powyżej 70oC przez co najmniej 30 minut.
 
 
Para wodna
Dezynfekcję sprzętu można uzyskać poddając go działaniu pary wodnej o wysokiej temperaturze. Stosuje się do tego celu urządzenia zwane potocznie "wyparzaczami" lub określane przez producentów jako "sterylizatory parowe". To ostatnie określenie wprowadza w błąd, albowiem sterylizacja (patrz definicja w ramce) wymaga działania pary o temperaturze 121 stopni przez 20 minut. Takie warunki są niemożliwe do osiągnięcia w opisywanych urządzeniach.
 
Urządzenie "Petra" (fot. 4, 5): na podstawkę wlewa się 80 ml wody, na nią zakłada pojemnik z dnem w formie sita, na które kładzie się dezynfekowane przedmioty i zamyka pokrywką (fot. 5). Aparat wyłącza się automatycznie po zużyciu wlanej porcji wody, zwykle po około 8 minutach.
 
Opisany wyparzacz jest pierwotnie przeznaczony do dezynfekcji butelek dla niemowląt, podobnie jak "sterylizatory" parowe produkowane przez firmy Avent, Philips i inne. Aparaty te można obejrzeć w sklepach z artykułami dla niemowląt i sklepach internetowych. Ich ceny zawierają się w przedziale od 60 do 400 zł. Droższe z nich wytwarzają parę wodną korzystając z energii elektrycznej (jak "Petra"), a tańsze są pojemnikami z tworzywa sztucznego wkładanymi do mikrofalówki.
 
Dezynfekcja przy użyciu pary wodnej ma wiele zalet, m.in. eliminuje ryzyko związane ze stosowaniem środków chemicznych i koszty ich zakupu, nie wymaga płukania jałową wodą. Zużycie energii elektrycznej jest stosunkowo niewielkie, przeciętna moc wyparzaczy to około 400 W.
 
Przed wykorzystaniem wyparzacza należy upewnić się czy dane urządzenie można w ten sposób dezynfekować.
 
 
Przechowywanie
Zdezynfekowanego i wysuszonego sprzętu nie powinno się przechowywać w wilgotnych pomieszczeniach, np. w łazience. Najlepiej do przechowywania wykorzystywać zamykane pudełka z tworzyw sztucznych. Warto pamiętać o okresowym umyciu i dezynfekcji również takiego pojemnika.

 
Sterylizacja
W warunkach domowych nie jest wymagana. W szpitalach, jeżeli jedno urządzenie jest stosowane kolejno przez kilku chorych, wówczas, dla uniknięcia zakażeń "pacjenta od pacjenta" niezbędna jest sterylizacja (definicja w ramce) lub dezynfekcja wysokiego stopnia (wówczas niszczona jest większość przetrwalników). Można je uzyskać przedłużając czas zanurzenia w środkach dezynfekcyjnych (zwykle powyżej 4 godzin) lub stosując sterylizację parą wodną pod ciśnieniem (w autoklawie), albo sterylizację gazową tlenkiem etylenu.
 
 
Wady i zalety
Do niewątpliwych zalet chemicznej metody dezynfekcji (zanurzenie w odpowiednim roztworze) należy możliwość jej zastosowania do niemal każdego rodzaju sprzętu medycznego. Jej wady to stosunkowo wysoka cena, potencjalnie szkodliwe działanie par środków chemicznych, niebezpieczeństwo przypadkowego zatrucia.
 
Metody termiczne nie mogą być stosowane do sprzętu wrażliwego na wysoką temperaturę. Ich zaletą jest niski koszt i szybkość dezynfekcji oraz brak konieczności dodatkowego płukania po zakończeniu procesu.
 
 
Podsumowanie
Zdaniem autorów, rekomendowaną metodą domowej dezynfekcji sprzętu do inhalacji i fizjoterapii, jest stosowana raz dziennie metoda termiczna z zastosowaniem pary wodnej.


Andrzej Pogorzelski, Bożena Pustułka
Oddział Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Rabce-Zdroju.

Artykuł pochodzi z czasopisma Mukowiscydoza nr 20
 




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-11-17
   

Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport



Instytut Nauk o Zdrowiu Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu (PPWSZ) oraz Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą (PTWM) zapraszają na Konferencję Naukową pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport. To już druga konferencja organizowana w ramach współpracy ... czytaj całość
  

2017-11-13
   

Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów



4 listopada 2017 r. w budynku RORE- Kliniczny Regionalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjny w Rzeszowie odbyły się kolejne warsztaty na temat "Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii" zorganizowane przez Podkarpacką Grupę Wsparcia przy współpracy z PTWM w Rabce ... czytaj całość
  

2017-10-30
   

Puromalt



Chcesz zwiększyć kaloryczność posiłku swojego dziecka? W naszym sklepie, istniej możliwość zamówienia produktu PUROMALT z datą ważności do końca grudnia 2017. Cena za opakowanie to 10,80 zł brutto. Wszystkie osoby zainteresowane zakupieniem produktu w promocyjnej cenie prosimy o ... czytaj całość
  

2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  
Więcej: Higiena na co dzień

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30
  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22