12.02.2015

Diagnoza mukowiscydoza. Pierwszy rok choroby.

Diagnoza mukowiscydozy to jeden z największych ciosów, jakie mogą dosięgnąć rodzinę. Moment ten pozostaje w pamięci przez długie lata. Wielu rodziców, z którymi rozmawiam i którzy mają już starsze dzieci, opowiada o negatywnym odbiorze procesu diagnozy, kiedy często pozostawali osamotnieni z tą złą nowiną. Nie chodzi tutaj o fakt diagnozy, ale o to, jak ona została przekazana. 
Zobacz też popularny artykuł: Jak rozpoznać i leczyć mukowiscydozę? Badania przesiewowe, objawy choroby.


Jak to ciekawie opisał Andrew Bush (str. 98), wielu z nas intuicyjnie będzie wiedziało, jak pomóc sąsiadowi, gdy ten powie nam, że jego dziecko ma mukowiscydozę. Empatyczne i ludzkie podejście, które zapewne wybierzemy, jest tak samo skuteczne, gdy chodzi o wywiad, poprzedzony przez badanie przesiewowe i postawienie diagnozy. Zespół medyczny staje wtedy pomiędzy dwoma skrajnościami (Bush, str. 98): z jednej strony minimalizacją odczuwanej przez rodziców katastrofy, z drugiej strony ograniczeniem nadziei poprzez myślenie pesymistyczne. Nie myślę tutaj wyłącznie o świeżo upieczonych rodzicach, ale także o tych, którzy dowiedzieli się o swojej chorobie w wieku nastoletnim czy dorosłym. Pomimo różnicy wieku, przekazanie takiej informacji oraz jej odebranie jest niezwykle trudne, obarczające emocjonalnie, niekiedy traumatyczne. Dlatego też chciałbym podzielić się własnym doświadczeniem – kogoś, kto wspomaga rodziców w momencie diagnozy lub przynajmniej jest przy nich, gdy przeżywają ten niewątpliwie trudny moment życia. W przypadku dziecka zdiagnozowanego w okresie niemowlęcym rodzice nie tylko stają przed widmem choroby, ale także przed nową, nieznaną rolą.

Taka sytuacja pozostawienia rodziny bez fachowej opieki oraz empatycznej obecności lekarza, jak również pielęgniarki czy psychologa, może doprowadzić, w najgorszym przypadku, do nieporadzenia sobie w którejś z tych trudnych ról. To, czego staram się być świadomy, to wielowątkowość pierwszego wywiadu z rodzicami. Rodzice doświadczają destrukcji marzenia o „doskonałym dziecku” i zastąpienia go inną rzeczywistością – sami mówią o zniszczeniu ich marzeń (Bush, str. 99).

Przewidywalnym pytaniem w takich momentach jest kwestia konkretnej liczby lat, którą dziecko przeżyje. Nie ukrywam, że stawia ono tak samo mnie, jak i lekarzy w bardzo trudnej sytuacji, gdyż każda mukowiscydoza jest jakościowo inna. Statystyka to liczby, traktujące wszystkie przypadki CF tak samo. Kolejny błąd przez nas popełniany polega na niczym niepotwierdzanym przewidywaniu przyszłości i zamykaniu jej w ramach czasowych. Skoro każdy przypadek CF jest inny, rozwój choroby zależy od serii czynników pośredniczących (także od rodzaju mutacji). Mówienie rodzicom, że średnia wieku chorych (czyli ich dziecka także) waha się od tylu do tylu lat, jest torpedowaniem wewnętrznej siły i nadziei.

Rodziców trzeba naenergetyzować, przepełnić nadzieją, a przez to siłą do pracy nad sobą, własnym związkiem, dzieckiem. Jeżeli jednak zaszczepimy rodzicom, że ich dziecko jest chore i nic poza tym, oraz zaczniemy żonglować liczbami, rodzic może stać się albo quasi-lekarzem (poprzez brak zaufania do instytucji medycznej), albo pseudopielęgniarką. Uważam, że ten temat można omówić wtedy, gdy dziecko jest starsze, a mukowiscydoza staje się stylem życia rodziny.


Pierwszy wywiad
Poniżej postaram się w skrócie pokazać najbardziej, moim zdaniem, newralgiczne punkty, na jakich opieram wywiad, który poprzedza postawienie diagnozy. Na samym początku potwierdzam doświadczenie rodziców, gdyż mam czas na poznanie ich żalu, złości, rozpaczy. Rozmawiam o tym, co wiedzą i gdzie pozyskali tę wiedzę (zwykle rodzice już coś wiedzą na temat CF – jest to najczęściej wiedza okrojona i oparta na plotkach z niskiej wartości forów internetowych). Czasami sam wpadam w pułapkę przekazywania tak wielu informacji, że może nastąpić ich przeładowanie i efekt odwrotny od oczekiwanego i jak najbardziej szczerego (Busch, str. 102). Następnie daję metaforyczne przyzwolenie na cierpienie, będąc zarazem pewnym, że nie będzie trwało wiecznie i przy następnym spotkaniu zajdzie zmiana na lepsze w ich psychice. Odnośnie przeżywalności, jeżeli uważam, że rodzic potrzebuje jedynie pocieszenia, a nie dokumentacji statystycznych (które i tak w niczym nie pomogą), opowiadam o pacjentach, którzy studiują – a przecież oni nie mieli takiej opieki (chodzi o rozwój technologiczny i farmakologiczny), jaką będzie miało dziecko właśnie zdiagnozowane. Zamiast więc mówić, że lata życia mogą być ograniczone, wolę używać formy pozytywnej mówiącej o rozwoju badań i polepszaniu jakości życia chorych. Czasami warto też postawić się na chwilę w pozycji badacza i po prostu zapytać rodziców, co chcieliby usłyszeć.


Pierwszy rok choroby
Poniżej opiszę, czego rodzice mogą się spodziewać we własnym zachowaniu w ciągu roku od diagnozy. Będą bombardowani nowymi informacjami, zarówno przez zespół medyczny, jak i na własne życzenie. Powinni pytać i upewniać się, nawet gdy uważają coś za błahe, dziwne, zaczerpnięte z plotki lub skądkolwiek indziej. Na samym początku może to pomóc, lecz nie wyłączy oczekiwania najgorszego (Bush, str. 97), co zresztą może przejawiać się w interpretowaniu najbardziej błahego zachowania dziecka jako objawu czy symptomu. Unikam tutaj słowa „paranoja”, gdyż jest to czysto psychopatologiczne określenie stanu umysłu. To, co może jednak towarzyszyć przeżywaniu przez rodziców tej złej wiadomości, to lęk, który nakłada się na rzeczywistość i niejako ją wykrzywia. Powoduje, że można nie zauważyć nic oprócz oczekiwania złego. Największym problemem natury emocjonalnej będzie tendencja do prognozowania najgorszego. Wizja śmierci dziecka bądź wyobrażenie siebie na pogrzebie własnego dziecka nie jest niczym dziwnym i nienormalnym. W takim przypadku sugeruję kontakt z psychologiem, a następnie z rodziną deklarującą pomoc. Z czasem, zwykle w ciągu roku od diagnozy, obraz fatalnej prognozy ukryje się w nieświadomej części umysłu i ustąpi miejsca edukacji i ćwiczeniom praktycznym, łącznie z bardzo ważnym optymizmem. Rodzice zaczną opowiadać lekarzom i fizjoterapeutom o wzroście swoich umiejętności w prowadzeniu

ćwiczeń z dzieckiem. Na szczęście, rodzice mogą, oprócz kontaktu z lekarzami, uzyskać także kontakt z innymi rodzicami, którzy zadeklarowali pomoc – osobiście uważam to za bardzo ważny krok w stronę poradzenia sobie ze stresem. Zwykle po roku następuje zintegrowanie zadań związanych z mukowiscydozą do takiego stopnia, że staną się rutyną, „dniem powszednim”, czymś tak oczywistym jak „mycie zębów” (także w: Langner, str. 144).

Inaczej ma się sytuacja z dziećmi zdiagnozowanymi w wieku starszym. Świeżo upieczonym rodzicom diagnoza rujnuje świat wymarzony. U rodzin dzieci w wieku starszym rujnuje ona część świata już rzeczywistego. Jeżeli diagnoza jest opóźniona, nawet gdy w grę wchodzi dorosłość, przychodzi ulga, że coś w końcu zostało wyjaśnione (Bush, str. 100). Gdy dziecko przez lata cierpi na tajemniczą chorobę, doświadcza pobytu w wielu różnych szpitalach, przeróżnych diagnoz i podejść lekarzy, i w końcu zostaje zdiagnozowane na mukowiscydozę, jego dolegliwości przestaną być niezrozumiałe. Nie zmienia to jednak faktu, że diagnoza pozostawia po sobie ruinę emocjonalną. Wsparcie, zrozumienie, empatia i powolna edukacja są w takich momentach najważniejsze. Trudno powiedzieć, czy najpierw informować o diagnozie dziecko, czy raczej rodziców. Decyzja co do tego powinna zależeć raczej od dojrzałości chorego niż jego wieku (Bush, str. 105).

Efektywne radzenie sobie z tym polega na organizowaniu spotkań rodziców oraz dziecka z innymi chorymi i ich rodzinami. Na marginesie, pisząc ten artykuł, dostałem informator dla starszych dzieci oraz dorosłych chorych na CF, w którym można znaleźć napisane przystępnym językiem główne aspekty fizjoterapii oraz kwestie psychologiczne. Jest to broszurka pt. Mukowiscydoza. Poradnik dla młodzieży i dorosłych autorstwa Urszuli Borawskiej-Kowalczyk i Teresy Orlik. Dla chorych w wieku młodzieńczym oraz dla dorosłych jest to dobra pigułka wiedzy na temat CF. Przejrzysty podział na kwestie związane z fizjoterapią i samodzielnością oraz motywacją, okraszony przyjemną szatą graficzną i wygodnym formatem, jest świetną pomocą dla tych osób.


Techniki rozmowy z dzieckiem
W pracy z chorymi na CF używam wielu technik zaczerpniętych z przeróżnych działów psychoterapii. Nie są to techniki mające za zadanie wprowadzenie długotrwałej terapii, lecz krótkoterminowe rozwiązanie danego problemu. Najczęściej jednak używam dwóch sposobów, aby z jednej strony dotrzeć do pacjenta, a z drugiej, by dążyć do terapeutycznego przedyskutowania danego problemu. Podobnie rzecz się ma, gdy w grę wchodzi praca z rodzicami doświadczającymi cierpienia i żalu odnośnie diagnozy dziecka.

Jedną z technik, zaczerpniętych z terapii poznawczo- -behawioralnej (Kokoszka 2009, Popiel, Pragłowska, 2008; McDermott, Jago, 2006), jest „przeramowanie”. W uproszczeniu polega to na włożeniu danego zjawiska, zdarzenia, przekonania w inne ramy, w inny kontekst. Jest to „przeformułowanie i zbudowanie nowej definicji problemu”, przyjęcie nowego punktu widzenia (Barker, str. 42). Trzymając się tematu mukowiscydozy – w myśl przeramowania – choroba może stać się (i zwykle tak jest) czymś więcej niż tylko chorobą. Jest sprawdzianem dla rodziny, ale także stwarza możliwość wejścia w ciekawą, ciepłą i zwartą społeczność. Choroba, pomimo swojej negatywnej natury, zaprasza do grupy ludzi, z którymi przyjaźnie trwają przez wiele lat. Dzięki takim rozważaniom, trochę ryzykownemu pytaniu: „Co daje choroba?”, dochodzę z pacjentami do wielu terapeutycznych metafor – czyli kolejnej ciekawej techniki radzenia sobie ze stresem.

Jest ona jedną z bardzo efektownych form pracy tak samo terapeutycznej, jak i edukacyjnej. W wielkim uproszczeniu metafora to bajka, opowieść, którą dobrze znamy z lat dziecięcych. W użyciu terapeutycznym to, co chcemy przekazać dziecku (ale nie tylko jemu), ubiera się w inny kontekst, dodaje bohaterów, tak by słuchacz mógł się z nimi identyfikować, wejść w sytuację, wyobrazić sobie, gdyż umysł nieświadomy wyniesie z tego coś dla siebie (Burns, 2005; Barker, 1997). Dla przykładu, gdy pracowałem z 8-letnią dziewczynką, która bardzo dramatycznie reagowała na pobieranie krwi lub czyszczenie portu, bezpośrednia dyskusja na temat tego, by była spokojna w gabinecie zabiegowym, byłaby nieefektywna. Zamiast tego opowiedziałem jej historię sarenki, która weszła we wnyki i najpierw doświadczała bólu tym większego, im więcej się szamotała. Jednak gdy przestawała się szamotać, ból słabnął. Pozytywnym zakończeniem metafory była informacja, że sarenka uwolniła nóżkę i pokuśtykała do swojej rodziny. Opowiadałem to spokojnie, a potem poprosiłem, by narysowała to, co sobie wyobrażała. W efekcie dziewczynka poszła do gabinetu zabiegowego bez mamy (!) i wytrzymała ten prosty zabieg. Tak samo jak sarenka, nie szamotała się, była spokojna. Zrozumiała doświadczenia sarenki, a cóż więcej potrzeba dziecku do szczęścia, jak dobra bajka w jego świecie.

Metafory nie muszą być prawdą, one muszą być tak skonstruowane, by były przyjazne, edukacyjne, zapraszające do identyfikacji, podobne, lecz nie takie same jak problem pacjenta – opisujące jednak rozwiązanie tego problemu na swój sposób. Istnieje spora liczba publikacji terapeutycznych, kierowanych do rodziców dzieci chorych i zmagających się z cierpieniem, i do nich odsyłam w tym miejscu czytelnika (wybrane przykłady w bibliografii). Wychodzę z założenia, że dzieci łatwiej przyjmują tak skonstruowane treści. Co więcej, dzieci starsze oraz dorośli także mają tendencję do wsłuchiwania się w opowieści o kimś (Barker, 1997).

Pamiętam sytuację, gdy w trakcie rozmowy z pewną młodą matką nie wiedziałem, jak pomóc jej w zrozumieniu, że jej pociecha będzie mieć możliwość normalnego rozwijania się jak każde inne dziecko i że diagnoza nie przenosi jej automatycznie w tematykę śmierci. Techniki werbalne nie pomagały, by skierować jej umysł na tor optymizmu. W pewnym momencie usłyszałem, że za oknem przechodzi grupa dzieciaków z plecakami – szły na wycieczkę krajoznawczą organizowaną przez wychowawców w szpitalu. Rozpoznałem wśród nich dziecko, które miało CF. Poprosiłem matkę, by podeszła do okna, i wskazując palcem na to dziecko, oznajmiłem, na co jest chore. Niewerbalna reakcja matki była zdumiewająca – drobny, lecz szczery uśmiech. Czasami mała rzecz, łamiąca automatyczne negatywne myśli, wywołuje wielką zmianę. Od tamtego momentu właśnie mija rok, a ta mama wraz z mężem oferują dziś pomoc innym młodym rodzicom.


Poczucie kontroli jako podsumowanie
Pomimo wachlarza różnorakich technik i metod przekazywania informacji o chorobie, pomagania w radzeniu sobie ze stresem, uważam, że te zadania nie powinny spaść na barki wyłącznie rodziców. Praca nad informacją powinna przebiegać w interakcji z lekarzem prowadzącym, psychologiem oraz fizjoterapeutą. Dużą rolę odgrywa także pielęgniarka, gdyż spotyka się ona od najmłodszych lat z chorymi na CF. Rola pielęgniarek jest tak wielka, ponieważ to one najdłużej przebywają z rodzicami i ich dziećmi w trakcie hospitalizacji. Pielęgniarki i pielęgniarze, otwarci na wieczorne szczere rozmowy z matką lub ojcem chorego dziecka, są – pomimo trudu tego zajęcia – potężną pomocą. Ludzka psychika w momencie traumy potrafi odpowiadać na różne sposoby. Niektórzy po okresie żalu składają swój świat na nowo i idą dalej. Inni zaś doświadczają negatywnych myśli prowadzących do depresji. W tym drugim przypadku depresja może źle wpłynąć na opiekę nad dzieckiem i pośrednio na jego zdrowie. Może tak się zdarzyć szczególnie wtedy, gdy rodzice nie uświadomią sobie, że mają poczucie kontroli nad chorobą, pomimo jej charakterystyki (nieuleczalności, genetyczności). Poczucie kontroli, z jednej strony modyfikowane przez dostępną wiedzę, z drugiej przez wsparcie społeczne, jest niedocenionym źródłem energii w opiece nad dzieckiem z CF.


Bibliografia
Barker, P. (1997). Metafory w psychoterapii. Warszawa: GWP.
Borawska-Kowalczyk, U., Orlik, T. (2011). Mukowiscydoza. Poradnik dla młodzieży i chorych dorosłych. Roche
Burns, G. (2005). 101 Healing Stories for Kids and Teens. Using Metaphors in Therapy. New Jersey: John Wiley & Sons, Inc.
Bush, A. (2001). Giving the diagnosis. [w:] Langner-Bluebond, M., Lask, B., Angst, D., Psychosocial Aspects of Cystic Fibrosis. New York: Arnold.
Kokoszka, A. (2009). Wprowadzenie do terapii poznawczo-behawioralnej. Kraków: WUJ.
Langner-Bluebond, M. (2000) In the Shadow of Illness. New Jersey: Princeton.
McDermott, I., Jago, W. (2006). NLP. Terapia krótkoterminowa. Grańsk: GWP.
Popiel, A., Pragłowska, E. (2008). Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Warszawa: PARADYGMAT.

Wybrane przykłady publikacji terapeutycznych dla dzieci i rodziców:
Brett, D. (2011). Bajki, które leczą. Gdańsk: GWP.
Greenberger, D., Padesky, Ch. (2004). Umysł ponad nastrojem. Kraków: WUJ.
Molicka, M. (1999). Bajki terapeutyczne. Poznań: Media Rodzina.



Autor jest psychologiem klinicznym w Centrum Pulmonologii i Alergologii SA w Karpaczu, gdzie pracuje z chorymi na mukowiscydozę. Interesuje się psychologią narracyjną, psychoterapią ericksonowską, rozwojem osobistym oraz szeroko rozumianym treningiem psychologicznym. W wolnych chwilach zajmuje się fotografią tradycyjną, także jej terapeutyczną formą.

Bartosz Orlicz

Artykuł pochodzi z czasopisma Mukowiscydoza nr 29

Wszelkie materiały PTWM zamieszczone w serwisie ptwm.org.pl chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Prośby o zgodę na przedruk artykułów z czasopisma Mukowiscydoza i/lub z serwisu ptwm.org.pl na innych stronach i blogach, prośby o patronaty medialne, organizowanych wydarzeniach itd., prosimy przesyłać na adres: poczta@ptwm.org.pl 





Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku

    gdzie znajdę opisy tych mutacji:

delta F508
GB5E
394 395delTT
R117H
621+1G>T
H48T
711+1G>T
1078delT
R334W
R347H
R347P
A455E
1507del
V520F
1717-1G>A
G542XX
S549R
S549N
G551D
R553X
R560T
1898+1G>A
218delA
2789+5G>A
3120+1G>A
R1162X
3659delC
3849+10kbC>T
3875delA
3905 3906insT
W1282X
N1303K

~mutacje Data: 2015-02-25.

    u naszej córki zdiagnozowano mukowiscydozę kilka tygodni
temu, dostaliśmy listem informację, musimy chyba wykonać
ponownie badania, nie wiemy co robić, gdzie szukać pomocy?

~Anna Data: 2015-02-25.



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-11-17
   

Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport



Instytut Nauk o Zdrowiu Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu (PPWSZ) oraz Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą (PTWM) zapraszają na Konferencję Naukową pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport. To już druga konferencja organizowana w ramach współpracy ... czytaj całość
  

2017-11-13
   

Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów



4 listopada 2017 r. w budynku RORE- Kliniczny Regionalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjny w Rzeszowie odbyły się kolejne warsztaty na temat "Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii" zorganizowane przez Podkarpacką Grupę Wsparcia przy współpracy z PTWM w Rabce ... czytaj całość
  

2017-10-30
   

Puromalt



Chcesz zwiększyć kaloryczność posiłku swojego dziecka? W naszym sklepie, istniej możliwość zamówienia produktu PUROMALT z datą ważności do końca grudnia 2017. Cena za opakowanie to 10,80 zł brutto. Wszystkie osoby zainteresowane zakupieniem produktu w promocyjnej cenie prosimy o ... czytaj całość
  

2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  
Więcej: Aspekty psychologiczne i wychowawcze

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30
  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22