05.02.2015 | Urszula Borawska-Kowalczyk

Dojrzewanie młodzieży z mukowiscydozą - trudny czas dla dzieci i rodziców

Okres dojrzewania jest to czas, w którym w życiu dziecka zachodzi bardzo wiele zmian, m.in. biologicznych, społecznych i psychologicznych. Jest to bardzo trudny moment dla dzieci, w których te przemiany następują, ale również (a nie wiadomo, czy nie bardziej) dla ich rodziców.
Wszystko, co dotychczas było ustalone, wypracowane, nagle przestaje mieć znaczenie i młody człowiek szuka nowych, własnych ścieżek. Często zaczyna słuchać innej muzyki, przyprowadza do domu nowych znajomych, ma różne zainteresowania. Dziecko już nie pozwala sobie w sklepie wybrać ubranie, nie chce podpowiedzi rodziców, w czym ładnie wygląda, a najchętniej na zakupy wybiera się z kolegami i koleżankami. Ważne jest, aby rodzice do tego etapu życia swojego dziecka podeszli mądrze, ze zrozumieniem i cierpliwością. Nastolatek potrzebuje dużo swobody, samodzielnego podejmowania decyzji, poczucia, że jest traktowany jak dorosły. Mimo tego jest to czas wymagający ogromnej pracy rodziców. Muszą trzymać „rękę na pulsie” i jeśli zajdzie taka potrzeba, w odpowiedniej chwili zareagować. Dorastający człowiek potrzebuje bardzo dużo uwagi, ale nie takiej wprost, jaką daje się małemu dziecku, ale bardziej na dystans, rozsądnie. Aby zrozumieć, co dzieje się z nastolatkiem, trzeba wiedzieć, co się „w nim” dzieje, jakie ważne zmiany zachodzą. Okres dojrzewania może być trudny dla osób zdrowych, natomiast dla nastolatków z mukowiscydozą jest szczególnym wyzwaniem, gdyż choroba jest Dojrzewanie młodzieży z mukowiscydozą – trudny czas dla dzieci i rodziców kolejnym czynnikiem, który wpływa na ich fizyczne, społeczne i emocjonalne funkcjonowanie.

Rozwój fizyczny
W czasie dojrzewania zachodzą dynamiczne zmiany w wyglądzie zewnętrznym, następuje oddzielenie dzieciństwa od młodości. Ma to miejsce głównie w okresie zwanym skokiem pokwitaniowym. W okresie dorastania zmienia się właściwie całe ciało, jego proporcje, twarz nabiera bardziej dorosłego wyglądu, u chłopców pojawia się zarost. Rozwijają się narządy płciowe, co jest najbardziej spektakularnym, a często wstydliwym efektem dorastania. Dziewczynki zazwyczaj z radością obserwują swój rozwój fizyczny, „stawanie się kobietą”. Jednak często towarzyszy temu również skrępowanie, wstydzą się na zajęciach wychowania fizycznego. Chłopcy, którzy dojrzewają później, nierzadko robią sobie żarty z koleżanek, śmieją się z nich. Dlatego można zaobserwować, że w tym wieku dziewczęta chętniej spędzają czas z kolegami starszymi od siebie, których rozwój jest na podobnym poziomie. Chłopcy również mają swoje problemy, krępują się trądziku, łamiącego się głosu.

Wśród chorych na mukowiscydozę rozwój fizyczny może przebiegać w sposób zaburzony. Jeśli u dziecka występuje niedożywienie, staje się ono coraz bardziej wyraziste i może prowadzić do opóźnionego dojrzewania. Wielu nastolatków jest niższych i znacznie szczuplejszych niż rówieśnicy (chociaż tendencja ta się poprawia i wśród młodszych dzieci nie widać już różnic). Widoczne są także inne, charakterystyczne oznaki choroby: pałeczkowate palce, beczkowaty kształt klatki piersiowej i przodopochylenie barków. Wygląd ma znaczenie w każdym wieku, jednak w okresie dorastania staje się szczególnie ważny. U dziewcząt istotny jest aspekt wagi, natomiast u chłopców duże znaczenie ma wzrost. Utworzenie pozytywnego obrazu swojego wyglądu jest ważnym i trudnym zadaniem, które stoi przed nastolatkiem. W obecnych czasach, kiedy istnieje duży nacisk społeczny na bycie szczupłym (kreowany głównie przez media skierowane do młodzieży), wiele dziewcząt z mukowiscydozą jest zadowolonych ze swojego wyglądu. W badaniu przeprowadzonym w Anglii nastolatki oceniały siebie jako „w sam raz” lub „odrobinę za gruba”, podczas gdy żadna z nich nie osiągnęła swojej optymalnej wagi i wzrostu. Niezwykle trudno jest przekonać je, że dobre odżywienie odgrywa istotną rolę w ich stanie zdrowia.

Rozwój emocjonalny
Duży wpływ na emocje ma proces dojrzewania płciowego, kiedy następuje tzw. burza hormonalna. Wiąże się to z charakterystyczną dla młodzieży intensywnością przeżywanych uczuć, zachowań. Młodzież jest zazwyczaj hałaśliwa, radosna lub też skrajnie smutna. Można zauważyć dużą chwiejność emocjonalną, tzn. młody człowiek bardzo silnie i głośno okazuje swoją radość, a za chwilę może być pogrążony w smutku, i na odwrót. Innym charakterystycznym dla okresu dojrzewania zjawiskiem jest ambiwalencja uczuć. To znaczy, że w tym samym czasie osoba czuje gniew i radość, może kogoś kochać i nienawidzić. Jest to często trudne do zrozumienia dla dorosłych: rodziców, wychowawców. Młodzież potrzebuje, żeby cały czas coś się działo. Młodzi ludzie chcą ciągle coś przeżywać. W momentach, kiedy nie dzieje się nic szczególnie pociągającego, są podatni na takie środki, jak narkotyki czy alkohol, które zmieniają świadomość i są przyczyną nowych doznań.

Istnieje wiele doniesień dotyczących występowania zaburzeń emocjonalnych wśród osób chorych przewlekle. Ważne jest, by w przypadku zauważenia objawów depresji, apatii, lęku, nieumiejętności radzenia sobie ze stresem, skontaktować się z psychologiem lub lekarzem psychiatrą, który ustali dalsze postępowanie.

Rozwój tożsamości
Nastolatek zaczyna zadawać sobie pytania dotyczące własnej osoby, tzn.: „Kim jestem?”, „Po co istnieję?”. Jest to czas poznawania siebie, poszukiwania własnej roli w życiu. Młody człowiek ma poczucie odrębności, autonomii. Szuka wiedzy o sobie w sobie samym, przez wewnętrzną refleksję. Z poszukiwaniem tożsamości wiążą się też próby zmieniania siebie. Mogą to być eksperymenty samodzielne, takie jak zmiana pisma, uczesania, ubrania. Wtedy bacznie obserwuje, czy inni zauważyli, że coś się w nim zmieniło. Takie zmienianie siebie może mieć też charakter naśladowczy, kiedy nastolatek upodabnia się do kogoś innego (tutaj istnieje cały wachlarz idoli: muzyków, aktorów i innych autorytetów). Młodzież lubi też sprawdzać własny charakter. Robi to poprzez postanowienia: odchudzania się, uczenia się, uprawiania sportu. Dzięki temu ma okazję sprawdzić swoją konsekwencję, siłę. Nastolatki zdobywają wiedzę o sobie przez samoobserwację, ale również dzięki informacjom, jakie otrzymują od rówieśników. Wynikiem poszukiwania tożsamości może być przyłączanie się do różnych subkultur i przejmowanie od nich wszelkich wzorców: ubioru, zachowania, a także poglądów.

Funkcjonowanie społeczne
Wraz z wiekiem wzrasta znaczenie relacji rówieśniczych. Dzieci potrzebują i nawiązują nowe znajomości. Akceptacja ze strony rówieśników jest jedną z głównych potrzeb w okresie dojrzewania. Do tej pory źródłem bezpieczeństwa, wiedzy i wsparcia byli rodzice. To oni organizowali dziecku czas, dbali o jego rozwój i zabawę. Wraz z wiekiem zmienia się ważność relacji, dzieci oddalają się od rodziców i zaczynają więcej czasu spędzać z rówieśnikami. Powstają przyjaźnie, pierwsze związki miłosne, formują się grupy. Takie zdobywanie niezależności, spędzanie mniejszej ilości czasu w domu jest często trudne do zaakceptowania przez rodziców. Chcieliby nadal mieć kontrolę nad tym, co ich dziecko robi. Zależy im, aby córka czy syn słuchali ich rad. Jednak dla nastolatka często większą wartość ma opinia kolegi niż rodzica. Na tym tle rodzą się konflikty, młodzież często słyszy: „Gdybyś mnie posłuchał, to nie wpadłbyś w takie kłopoty”. Jednak przeważnie tylko przyjaciele mają dostęp do wszystkich tajemnic, to z nimi nastolatek dyskutuje wiele godzin. Rodzice są odsunięci na dalszy plan. Ten etap życia dziecka jest swego rodzaju egzaminem wychowawczym dla rodziców.

Wśród nastoletnich osób chorych na mukowiscydozę fundamentalnym zagadnieniem wydaje się być zmniejszenie poczucia różnicy pomiędzy nimi i kolegami. Mają często wypracowane pewne strategie polegające na ukrywaniu widocznych różnic lub utrzymywaniu tajemnic. Konieczność ujawnienia niektórym koleżankom i kolegom faktu, że jest się chorym, w oczach dzieci niesie ze sobą ryzyko odsunięcia od grupy rówieśniczej. Znalezienie przyjaciół, którzy zaakceptują ich pomimo mukowiscydozy, jest zadaniem, jakie sobie stawiają i które wydaje się być najbardziej istotne w okresie dojrzewania. Z relacji osób dorosłych wynika, że sposób mówienia o chorobie kolegom, wybieranie momentu, kiedy o tym powiedzieć, wiele różnych wahań i dylematów z tym związanych pozostaje w pamięci jako wyzwanie, które trwa przez cały okres dojrzewania.

W przypadku CF, tak jak i innych chorób przewlekłych, wielu nastolatków utrzymuje bliskie relacje z innymi chorymi. Czują się wtedy częścią grupy, mogą dzielić się myślami na temat choroby, porównywać strategie radzenia sobie z nią, a także mówić o swoich obawach i niepokojach. Niestety, fizyczne spotykanie się pacjentów jest niewskazane z powodu możliwości zakażeń krzyżowych. By zmniejszyć psychologiczne konsekwencje segregacji, warto zaproponować młodzieży inne możliwości wzajemnego kontaktu. Obecnie młodzi ludzie w znacznej mierze porozumiewają się ze sobą za pomocą telefonu, e-maili oraz sieci społecznych w Internecie. Jest to środowisko, w którym nastolatkowie doskonale się odnajdują.

Nauka
Dużą część dnia młodzież spędza w szkole. Nauka jest główną aktywnością i obowiązkiem w tym wieku (zdobywa się wiedzę, rozwija swoje zdolności). Szkoła stanowi miejsce nawiązywania relacji rówieśniczych, uczenia się funkcjonowania w grupie. Jest też źródłem wielu konfliktów. Podstawą aktywności szkolnej jest zdobywanie wiedzy, przy czym efekty tego procesu są oceniane. To właśnie stopnie są często krytykowane przez młodych ludzi. Obwiniają nauczycieli o brak obiektywizmu, o niesprawiedliwość.

Większość dzieci z mukowiscydozą uczęszcza do szkoły tak jak zdrowi rówieśnicy. Część z nich ma „indywidualne traktowanie” na zajęciach wychowania fizycznego. Natomiast decyzja o podjęciu nauczania indywidualnego jest niezwykle trudna dla samego pacjenta, jego rodziców, a także lekarza prowadzącego, który wydaje zaświadczenie o stanie zdrowia osoby chorej. Przyczyny rezygnacji z regularnego uczęszczania na zajęcia lekcyjne do szkoły nie zawsze wynikają wyłącznie z ciężkiego przebiegu choroby. Część rodziców chce uchronić swoje dzieci przez infekcjami powszechnie występującymi w dużych skupiskach ludzi, inni twierdzą, że częste hospitalizacje powodują duże zaległości szkolne, których dziecko nie jest w stanie uzupełnić. W każdym przypadku decyzję o podjęciu takiego rodzaju nauczania indywidualnego należy rozważyć.

Wyzwania związane z leczeniem
Okres dojrzewania jest czasem, w którym wielu młodych ludzi buntuje się przeciwko zasadom narzuconym przez dorosłych. Chory nastolatek dysponuje potężną bronią przeciwko rodzicom i lekarzom, jaką jest odmowa lub niewłaściwe wykonywanie zaleceń lekarskich. W przypadku mukowiscydozy pominięcie jednego zabiegu fizjoterapeutycznego nie prowadzi do tak gwałtownych, widocznych konsekwencji, jak np. nieprzyjęcie insuliny przez osobę z cukrzycą. Zazwyczaj potrzeba więcej czasu (szczególnie u pacjentów w dobrym stanie zdrowia), by wykryć pogorszenie funkcji płuc mierzalnymi metodami. Dodatkowo młodzież może nie leczyć się systematycznie i nie wykonywać dokładnie zabiegów fizjoterapeutycznych, ze względu na czas, jaki to pochłania, oraz brak natychmiastowych korzyści.

Rodzice mają poczucie, że dobry stan zdrowia dziecka, który w dużej mierze jest efektem ich ciężkiej pracy, zostaje przez ich dziecko zniszczony. Strategia, która w wielu przypadkach okazała się pomocna, to włączenie dziecka w leczenie jak najwcześniej. Nastolatek powinien być zachęcany do stopniowego brania odpowiedzialności za leczenie, tak jak to się dzieje w innych dziedzinach życia.

Ważna jest także wiedza osoby chorej na temat mukowiscydozy. Młodzież zazwyczaj zupełnie nie interesuje się chorobą, nie poszukuje i nie czyta informacji na ten temat. Zazwyczaj podają, że wystarczy, iż rodzice się tym zajmują. Badanie przeprowadzone w Polsce w 2004 r. pokazało, że pacjenci mają odpowiednią wiedzę dotyczą- cą genetycznego podłoża choroby, jej głównych objawów, podstaw terapii żywieniowej, przyczyn i zasad stosowania fizjoterapii oddechowej. Mniej dokładne informacje posiadali w zakresie powikłań choroby i rzadziej występujących objawów oraz w prawidłowej podaży enzymów trzustkowych. Natomiast autorzy podkreślili deficyty na temat wiedzy o płodności i konieczność podejmowania tematyki planowania rodziny w pracy z młodzieżą z CF.

Niepewna przyszłość
Większość dzieci z mukowiscydozą od wczesnego dzieciństwa odbiera bezpośrednie i pośrednie sygnały, że ich życie nie będzie tak długie jak innych. Ten temat nie wydaje się dominować ich życia, ale zdarzają się trudne dni, kiedy choroba wydaje się być znacznie bliżej. Dzieje się tak szczególnie w okresach zaostrzeń lub gdy przyjaciel z mukowiscydozą umiera. Wtedy ważne jest, by mieć kogoś, z kim można podzielić się swoimi przemyśleniami i obawami. Niestety, dla rodziców i często dla personelu medycznego ten temat jest bardzo trudny i z tego powodu omijany. Dlatego też nastolatkom chyba najłatwiej jest rozmawiać z innymi osobami chorymi.

Jak postępować z dorastającym dzieckiem?
Każdy nastolatek jest odmienną istotą z własnym temperamentem, wartościami, oczekiwaniami i ambicjami. Dlatego też podstawową zasadą jest chęć i próba poznania go, zrozumienia jego świata. Traktowanie dziecka poważnie i akceptowanie jego autonomii prowadzi do wytworzenia przez nastolatka dobrych strategii radzenia sobie w życiu. Warto pamiętać, że nastolatek ma własną osobowość, „swoje życie”. Nie musi spełniać ambicji rodziców, ma prawo sam wybierać i planować swoją przyszłość. Rodzice powinni też szanować intymność dorastającego dziecka, tzn. nie naciskać go zbyt mocno, kiedy o czymś nie chce powiedzieć, nie przeszukiwać kieszeni i portfela. W byciu z młodym człowiekiem potrzeba wiele delikatności, taktu i takiego zainteresowania, które nie naruszałoby jego autonomii. Należy też dawać dziecku przykład własnym postępowaniem, tzn. jeżeli wymaga się od dziecka punktualności, wykonywania swoich obowiązków, dotrzymywania obietnic, to powinno się samemu to robić. Trzeba być konsekwentnym, dziecko musi wiedzieć, co nastąpi, jeśli złamie zasady obowiązujące w domu. Młodzież łatwiej przyjmuje polecenia, jeśli są przekazane w formie próśb, a nie nakazów (przed którymi nastolatkowie się buntują). I na koniec, nie można zapominać o poczuciu humoru, który z niejednej kłopotliwej sytuacji może uratować.


Bibliografia
1. Christian B.J., D’Auria J.P. The child’s eye: memories of growing up with cystic fibrosis. J Pediatr Nurs., 1997, Feb, 12 (1), s. 3–12.
2. D’Auria J.P., Christian B.J., Henderson Z.G., Haynes B. The company they keep: the influence of peer relationships on adjustment to cystic fibrosis during adolescence. J Pediatr Nurs., 2000, Jun, 15 (3), s. 175–182.
3. Gjengedal E., Rustøen T., Wahl A.K., Hanesta B.R. Growing up and living with cystic fibrosis: everyday life and encounters with the health care and social services – a qualitative study. ANS Adv Nurs Sci., 2003, Apr–Jun, 26 (2), s. 149–159.
4. Korzeniewska A., Ziółkowska D., Majak P., Sołoniewicz A., Kaczmarek J., Stelmach I. Co chorzy na mukowiscydozę i ich rodzice wiedzą o swojej chorobie? Pediatria Polska, 2005, 80 (8), s. 633–642.
5. Smetana J.G., Campione-Barr N., Metzger A. Adolescent development in interpersonal and societal contexts. Annu Rev Psychol., 2006, 57,
s. 255–284. 6. Tyrrel J. Growing up with cystic fibrosis: the adolescent years. W: Psychosocial Aspects of Cystic Fibrosis (Pod red.) Bluebond-Langner M., Lask B., Angst D. London, Arnold, 2001, s. 139–149.
7. Wolańczyk T. Dorastanie a choroba przewlekła – wybrane zagadnienia. Post N Med., 2006, 19 (6), s. 321–326.

 Urszula Borawska-Kowalczyk
Zakład Mukowiscydozy, Klinika Pediatrii,
Instytut Matki i Dziecka w Warszawie

Artykuł pochodzi z czaspoisma Mukowiscydoza nr 37

Wszelkie materiały PTWM zamieszczone w serwisie ptwm.org.pl chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Prośby o zgodę na przedruk artykułów z czasopisma Mukowiscydoza i/lub z serwisu ptwm.org.pl na innych stronach i blogach, prośby o patronaty medialne, organizowanych wydarzeniach itd., prosimy przesyłać na adres: poczta@ptwm.org.pl




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-11-17
   

Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport



Instytut Nauk o Zdrowiu Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu (PPWSZ) oraz Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą (PTWM) zapraszają na Konferencję Naukową pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport. To już druga konferencja organizowana w ramach współpracy ... czytaj całość
  

2017-11-13
   

Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów



4 listopada 2017 r. w budynku RORE- Kliniczny Regionalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjny w Rzeszowie odbyły się kolejne warsztaty na temat "Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii" zorganizowane przez Podkarpacką Grupę Wsparcia przy współpracy z PTWM w Rabce ... czytaj całość
  

2017-10-30
   

Puromalt



Chcesz zwiększyć kaloryczność posiłku swojego dziecka? W naszym sklepie, istniej możliwość zamówienia produktu PUROMALT z datą ważności do końca grudnia 2017. Cena za opakowanie to 10,80 zł brutto. Wszystkie osoby zainteresowane zakupieniem produktu w promocyjnej cenie prosimy o ... czytaj całość
  

2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  
Więcej: Aspekty psychologiczne i wychowawcze

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30
  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22