13.02.2015

Domowe leczenie tlenem chorych na mukowiscydozę. Koncentratory tlenu.

Choroba oskrzelowo-płucna jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji chorych na mukowiscydozę. Następstwem postępującego uszkodzenia układu oddechowego, czyli zmniejszania się czynnej powierzchni płuc, jest niewydolność oddychania. Początkowo występuje ona przejściowo, w okresach zaostrzeń. Z czasem dochodzi do przewlekłej niewydolności oddychania wymagającej długotrwałej tlenoterapii.
Jednym z objawów niedotlenienia odczuwalnym przez chorego jest przyspieszenie czynności serca, będące mechanizmem wyrównawczym.

Przewlekłą niewydolność oddychania dzielimy na częściową (hipoksemiczną) i całkowitą (hiperkapniczną). W hipoksemicznej niewydolności oddychania dochodzi do obniżenia wysycenia hemoglobiny tlenem. W hiperkapnicznej niewydolności oddychania, poza obniżeniem wysycenia hemoglobiny tlenem, dochodzi do nagromadzenia dwutlenku węgla we krwi. Hiperkapniczna niewydolność oddychania jest bardziej niebezpieczna ze względu na możliwość wystąpienia kwasicy oddechowej i śpiączki hiperkapnicznej (tab. 1).



Następstwem przewlekłego niedotlenienia jest przeciążenie prawej komory serca i wytworzenie tzw. serca płucnego.

Przy okazji chciałbym rozróżnić dwa terminy: duszność i niewydolność oddychania. Duszność określa odczucie chorego, podczas gdy niewydolność oddychania jest stanem mającym swoje odbicie w wynikach badań gazometrycznych krwi tętniczej lub arterializowanej.

Ponieważ nie ma wydzielonych kryteriów kwalifikacji do długotrwałej tlenoterapii dla chorych na mukowiscydozę, stosujemy kryteria służące do kwalifikacji chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP).

Kryteria kwalifikacji do DLT
• PaO2 < 55 mmHg, lub
• PaO2 w zakresie 55 - 60 mmHg oraz hematokryt > 0,55 l/l lub cechy wskazujące na przewlekłe serce płucne.

Decyzję o rozpoczęciu domowej tlenoterapii (DLT) powinno się podejmować na podstawie kilkakrotnych badań gazometrycznych, wykonywanych w okresach pomiędzy zaostrzeniami, przy możliwie najlepszym stanie chorego i optymalnym leczeniu. Należy przy tym ocenić stopień współpracy chorego i przekonanie co do zalecanego postępowania. Dostosowanie podaży (przepływu) tlenu zawsze opiera się na kolejno wykonywanych badaniach gazometrycznych przed i w trakcie leczenia tlenem. Ma to szczególne znaczenie u chorych, mających tendencje do hiperkapni. U tych chorych nadmiar podawanego tlenu sprzyja nagromadzeniu dwutlenku węgla, co może doprowadzić do śpiączki hiperkapnicznej.

Dodatkowym badaniem ułatwiającym monitorowanie DLT jest przezskórna pulsoksymetria. Pozwala ona w sposób nieinwazyjny na określenie odsetkowego wysycenia (saturacji, Sa) zawartej we krwi tętniczej hemoglobiny tlenem (norma SaO2 to 97 ± 2% ). Wadą tej metody jest niemożność oceny zawartości dwutlenku węgla i niedokładności związane ze zmniejszeniem obwodowego przepływu krwi (ta ostatnia uwaga z reguły dotyczy osób starszych z rozwiniętą miażdżycą).

U chorych mających wskazania do długotrwałej tlenoterapii powinna ona trwać powyżej 15 godzin dziennie. Krótkotrwałe podawanie tlenu w domu może być stosowane u chorych, u których w trakcie ćwiczeń dochodzi do obniżenia saturacji poniżej 90 - 88%. Podanie tlenu w trakcie ćwiczeń pozwala na ich wydłużenie i poprawienie efektywności.

Część pacjentów, mających pełne wskazania do tlenoterapii, unika jej z obawy przed tzw. „uzależnieniem się od tlenu”. Jest to całkowicie błędne rozumowanie. Każdy człowiek jest uzależniony od tlenu z chwilą narodzin. Z wdychanego powietrza, które jest mieszaniną gazów, właśnie tlen pozwala żyć i utrzymać odpowiedni metabolizm. Proszę sobie wyobrazić, że oddychanie składa się z dwóch, tworzących jedną całość, części: czynnej powierzchni płuc i tlenu. Jeżeli dojdzie do zmniejszenia czynnej powierzchni płuc prowadzącego do niewydolności oddychania, zachodzi konieczność uzupełnienia tej całości drugą składową, czyli zwiększeniem ilości tlenu we wdychanym powietrzu. Temu właśnie ma służyć tlenoterapia.


URZĄDZENIA SŁUŻĄCE DO WYTWARZANIA TLENU
Butle ze sprężonym tlenem - jest to najstarszy sposób dostarczania tlenu. Ze względu na swą małą wydajność rola tradycyjnych butli tlenowych w długotrwałej tlenoterapii jest ograniczona. Dla jej poprawienia stosuje się systemy impulsowego (w trakcie wdechu) uwalniania tlenu pozwalające na wydłużenie żywotności butli (fot. 1). Butle są najczęściej stosowane jako dodatek do stacjonarnych źródeł tlenu pozwalający na przemieszczanie się.

Koncentratory tlenu - jest to najbardziej rozpowszechnione urządzenie służące do wytwarzania tlenu w domu. Koncentrator tlenu jest urządzeniem zasilanym energią elektryczną, w którym dzięki zastosowaniu sita molekularnego, zbudowanego z zeolitu, dochodzi do odseparowania tlenu z pobieranego z otoczenia powietrza. Pozwala to na uzyskanie 95% stężenia tlenu w wytworzonej mieszaninie (przy wyższych przepływach stężenie tlenu obniża się do 85 - 90%). Tradycyjne koncentratory tlenu są urządzeniami stacjonarnymi zasilanymi z sieci elektrycznej (fot. 2 i 3). Obecnie dostępne są koncentratory przenośne (waga ok. 4,5 kg) zasilane ogniwami elektrycznymi i/lub prądem z sieci elektrycznej. Ze względu na miniaturyzację są one mniej wydajne w porównaniu do standardowych koncentratorów, tym niemniej dane techniczne najnowszych konstrukcji są bardzo obiecujące (fot. 4).

Butle z ciekłym tlenem - mogą być one stosowane jako stacjonarne i przenośne źródło tlenu. 1 litr ciekłego tlenu pozwala na wytworzeniu 860 litrów gazu. Duży, 30 - 40 litrowy, zbiornik ciekłego tlenu wystarcza na 810 dni tlenoterapii przy przepływie 2 l/min. Zaletą systemów wykorzystujących ciekły tlen jest możliwość samodzielnego napełniania wygodnych, przenośnych, butli - najczęściej o objętości 1 l (fot. 5). Taka butla wystarcza na 7 godzin tlenoterapii przy przepływie 2 l/min. Przy napełnianiu butli należy zachować ostrożność, ze względu na możliwość wystąpienia odmrożeń przy nieprawidłowym posługiwaniu się sprzętem (temperatura wrzenia ciekłego tlenu to minus 183°C). Wadą systemów wykorzystujących ciekły tlen są wysokie koszty.

SPOSOBY PODAWANIA TLENU
W długotrwałej tlenoterapii najszersze zastosowanie znalazły różnego rodzaju „wąsy” (okulary) tlenowe pozwalające na podanie tlenu do nozdrzy. Ich zaletą jest prostota, niska cena, możliwość stosowania w trakcie codziennych czynność (fot. 3). Wadą jest wysuszenie, szczególnie przy dużym przepływie tlenu, śluzówki nosa (tradycyjne metody nawilżania tlenu są zwykle nieefektywne w takich sytuacjach). Nowym urządzeniem, pozbawionym tej wady, jest OxyArm. Przypomina ono mały mikrofon zawieszony na ramiączku okalającym głowę (jak mikrofon pilota czy telefonistki). Tlen jest przez niego podawany tuż przed nozdrza i usta. Należy zwrócić uwagę na dostosowanie odpowiedniego przepływu tlenu do każdego z tych urządzeń oddzielnie.

Maski tlenowe praktycznie nie znajdują zastosowania w długotrwałej tlenoterapii ze względu na swą niewygodę.


Uwagi końcowe:
• Tlen stosowany w niewydolności oddychania należy traktować jak lek. I tak jak każdy lek powinien być właściwie i pod odpowiednią kontrolą stosowany.
• W trakcie tlenoterapii należy zachować szczególną ostrożność z otwartym ogniem. W czystym tlenie spalają się metale.
• Dla uniknięcia błędów w codziennej eksploatacji obsługa urządzeń do podawania tlenu powinna być poprzedzona przeszkoleniem ich użytkownika.

Wojciech Skorupa
I Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa

Artykuł pochodzi z czasopisma Mukowiscydoza nr 18

Wszelkie materiały PTWM zamieszczone w serwisie ptwm.org.pl chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Prośby o zgodę na przedruk artykułów z czasopisma Mukowiscydoza i/lub z serwisu ptwm.org.pl na innych stronach i blogach, prośby o patronaty medialne, organizowanych wydarzeniach itd., prosimy przesyłać na adres: poczta@ptwm.org.pl 




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2018-02-20
   

Indywidualny Program PIT dla Podopiecznego



Aby ułatwić naszym podopiecznym pozyskiwanie 1% podatku przygotowaliśmy specjalną aplikację, dzięki której można utworzyć własny widget do wklejenia na stronę www. Dzięki temu odwiedzający Was goście, w bardzo prosty sposób będą mogli przekazać Wam 1% podatku. ... czytaj całość
  

2018-02-09
   

Poznańskie warsztaty dla rodziców chorych na mukowiscydozę



Z wielką radością zapraszamy do uczestnictwa w kolejnych Poznańskich Warsztatach dla Rodziców Dzieci chorych na mukowiscydozę, które odbędą się 11 marca br. w godzinach 10.00 do 16.00 w Sali wykładowej im. Chrościejowskich (116) znajdującej się w Szpitalu Klinicznym im. Karola ... czytaj całość
  

2018-02-09
   

Poznańskie Warsztaty dla Dietetyków



Z wielką radością zapraszamy do uczestnictwa w kolejnych Poznańskich Warsztatach dla Dietetyków, które odbędą się 10 marca br. w godzinach 10.00 do 16.00 w sali wykładowej im. Chrościejowskich (116) znajdującej się w Szpitalu Klinicznym im. Karola Jonschera Uniwersytetu Medycznego im. ... czytaj całość
  

2018-01-29
   

Szachiści dla chorych na mukowiscydozę



W niedzielę 7 stycznia w Atrium Tower przy al. Jana Pawła II 25 w Warszawie odbył się I Charytatywny Turniej Szachowy - SZACHIŚCI DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ. Organizatorem turnieju było Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą. Patronat Honorowy nad wydarzeniem objął Prezes Polskiego ... czytaj całość
  

2018-01-02
   

PARI na dobry początek z mukowiscydozą



Indywidualne warsztaty inhalacyjne i fizjoterapeutyczne dla nowozdiagnozowanych chorych na mukowiscydozę. W partnerstwie z firmą PARI zapraszamy do udziału w projekcie indywidualnych warsztatów inhalacyjnych i fizjoterapeutycznych dla nowozdiagnozowanych chorych na ... czytaj całość
  
Więcej: Fizjoterapia chorych na mukowiscydozę
 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Indywidualny Program PIT dla Podopiecznego 2018-02-20
  - Poznańskie warsztaty dla rodziców chorych na mukowiscydozę 2018-02-09
  - Poznańskie Warsztaty dla Dietetyków 2018-02-09
  - Szachiści dla chorych na mukowiscydozę 2018-01-29
  - PARI na dobry początek z mukowiscydozą 2018-01-02
  - Życzenia 2017-12-22
  - Rozbudowa w Szpitalu Klinicznym Przemienienia Pańskiego UM w Poznaniu – powstanie nowoczesny oddział 2017-12-21
  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22