03.10.2014 | Monika Mastalska

Podstawy prawidłowego żywienia w mukowiscydozie

Prawidłowo zbilansowana dieta dostarcza organizmowi wszystkich nie­zbędnych składników pokarmowych do jego prawidłowego rozwoju, zarów­no fizycznego, jak i psychicznego. W mukowiscydozie odpowied­ni sposób żywienia odgrywa bardzo ważną rolę i stanowi jeden z elemen­tów leczenia. Opóźnienie wzrastania i niedożywienie mają ścisły związek z funkcją płuc i długością życia chorych na mukowiscydozę.
Badania przepro­wadzone w ostatnich latach pokazują, że niedożywienie stanowi odrębny czynnik przeżycia, niezależny od funkcji płuc. Wprowadzenie odpowiedniego leczenia żywieniowego pozwala utrzy­mać prawidłowy stan odżywienia oraz zapobiega niedożywieniu. U chorych na mukowiscydozę zwiększone ryzyko niedożywienia związane jest ze wzro­stem zapotrzebowania energetycz­nego organizmu, a jednocześnie ze zmniejszoną podażą energii, wynikającą z niedoboru enzymów trawiennych oraz gorszego łaknienia. Mamy do czy­nienia z mechanizmem „błędnego koła” zaburzeń energetycznych, wiążącym się ze zwiększeniem jelitowej utraty energii dostarczanej z pokarmem w mniejszych ilościach oraz zwiększeniem zapotrze­bowania na energię, wynikającym z sa­mej choroby. Zmiany oskrzelowo-płuc­ne prowadzą do nasilenia pracy mięśni oddechowych i zwiększonego wydatku energetycznego.
 
Zewnątrzwydzielnicza niewydol­ność trzustki prowadzi do zaburzeń trawienia białek i tłuszczów i ich wchła­
niania, co powoduje słabsze wykorzy­stanie składników odżywczych. Często występują zaburzenia łaknienia, zmniej­szające ilość spożywanych posiłków.
 
Leczenie żywieniowe w mukowiscy­dozie opiera się na:
  • indywidualnie dopasowanej, wyso­kokalorycznej diecie,
  • suplementacji enzymów trzustko­wych,
  • podaży witamin i soli

Jaka dieta?
Dieta powinna być dostosowana in­dywidualnie do zapotrzebowania każ­dego chorego, co uwarunkowane jest wieloma czynnikami, tj. przebiegiem choroby oskrzelowo płucnej, mutacja­mi w genie CFTR, chorobami towarzy­szącymi, stopniem wydolności trzustki, wiekiem i oczywiście aktywnością fizyczną. U większości pacjentów wpro­wadzamy dietę wysokoenergetyczną, wysokotłuszczową i wysokobiałkową (zob. tabela 1). Należy pamiętać, że die­ta właściwa dla chorego na mukowis­cydozę nie jest odpowiednia dla ludzi zdrowych, u których może wywoływać otyłość i tzw. choroby cywilizacyjne.


 
U części chorych standardowa dawka energii i składników pokarmo­wych może być wystarczająca. Dotyczy to zwłaszcza osób z zachowaną czyn­nością trzustki i niewielkim zaawanso­waniem zmian płucnych.
 
Źródła składników odżywczych i ich znaczenie w żywieniu chorych na CF
Składniki odżywcze to związki wy­stępujące w produktach roślinnych i zwierzęcych, które po spożyciu ule­gają strawieniu i przyswojeniu (oprócz błonnika). Nasz organizm budują głów­nie białka, tłuszcze i węglowodany. Ciało człowieka zawiera ok. 20% białka, 10-15% tłuszczu, 1% węglowodanów, 4-5% składników mineralnych i ok. 65% wody. Składniki te ulegają stałej wymianie: część zostaje zużyta w ce­lach energetycznych, część wydalona, a część ulega ponownemu wchłonię­ciu i wykorzystaniu, dlatego niezbędne jest ciągłe dostarczanie ich z zewnątrz.

Białka
Białko jest składnikiem budulcowym wszystkich komórek i tkanek naszego organizmu. Wchodzi w skład enzy­mów i hormonów, które biorą udział np. w regulowaniu ciśnienia krwi, a także procesów przemiany materii. Uczestniczy w utrzymaniu odpowied­niego bilansu wodnego, równowagi kwasowo-zasadowej, jest nośnikiem niektórych witamin. Do białek zalicza­my także przeciwciała i inne elementy układu odpornościowego. Białka są nieustannie wytwarzane i rozkładane w naszym organizmie. Organizm ludzki nie magazynuje niektórych aminokwa­sów (składowe elementy białka), a wy­korzystuje je nieustannie w procesach wzrostu, rozwoju, regeneracji, dlatego istotne jest ciągłe dostarczanie ich z po­żywieniem. Przy niedostatecznej po­daży białka z pożywieniem organizm wykorzystuje swoje rezerwy.
W mukowiscydozie białko powin­no być źródłem około 15% spożywanej energii, jednak zwiększenie jego spoży­cia może być konieczne w przypadku niedożywienia.

Źródła białka
W każdym posiłku powinien znaleźć się co najmniej jeden produkt wysokobiałkowy. Białko powinno pochodzić przede wszystkim z produktów pocho­dzenia zwierzęcego:
  • tłuste produkty nabiałowe (mleko pełnotłuste, sery np. żółty, mozza- rella, mascarpone, tłusty twaróg, feta; fermentowane napoje mlecz­ne: jogurty np. typu greckiego, ke­firy, lody, śmietana),
  • jaja (gotowane, jajecznica, omlety, pasta),
  • mięso, wędliny,
  • ryby,
  • nasiona roślin strączkowych (groch, fasola, soja, soczewica).
Przy niewystarczającej podaży można skorzystać z gotowych prepa­ratów wysokobiałkowych dostępnych na receptę (Protifar, Resource instant protein).
 
Tłuszcze
Tłuszcze (lipidy) są głównym źródłem energii dla naszego organizmu i sta­nowią podstawową formę jej zapasu. Tłuszcz jest również źródłem niezbęd­nych do życia i zdrowia składników odżywczych: niezbędnych nienasy­conych kwasów tłuszczowych (NNKT) z rodziny n-6 i n-3, oraz nośnikiem wi­tamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K).
 
W przeszłości, gdy preparaty trzustkowe nie były jeszcze znane, le­czenie dietetyczne u chorych na mu- kowiscydozę polegało na ograniczeniu spożycia tłuszczów. Obecnie dzięki od­powiedniej podaży enzymów trzustko­wych trawienie i wchłanianie tłuszczów jest możliwe. Dzisiejsze zalecenia mó­wią o zwiększonym zapotrzebowaniu na tłuszcze, powinny one dostarczyć ok. 35-45% energii.
 
Z 1 grama tłuszczu uzyskujemy dwa razy więcej energii niż z białek czy węglowodanów.
Nasz organizm wykorzystując tłuszcze w procesach energetycznych, zużywa mniej tlenu niż podczas prze­miany węglowodanów czy białek, co może mieć znaczenie u chorych z nie­wydolnością oddechową, odciążając ich układ oddechowy.
 
Osoby chore na mukowiscydozę zazwyczaj mają niski poziom choleste­rolu we krwi, dlatego nie ma potrzeby ograniczania spożycia tłuszczów zwie­rzęcych.

Dieta powinna obfitować w oleje roślinne i tłuste ryby morskie bogate w niezbędne nienasycone kwasy tłusz­czowe (NNKT), szczególnie w kwasy omega-3. Polskie Towarzystwo Muko- wiscydozy rekomenduje podaż kwasu DHA, najlepiej w czystej postaci. Reko­mendowana dawka czystego DHA wy­nosi 40 mg/kg m.c./dobę dla dzieci oraz 2 g/dobę dla młodzieży i dorosłych, przy zakładanej masie ciała ok. 70 kg.

Źródła tłuszczów
  • Olej lniany, olej rzepakowy, oliwa z oliwek, olej z pestek winogron spożywane na surowo jako doda­tek do sałatek, zup, jogurtów, ziem­niaków itp.
  • Masło ekstra 82% tłuszczu. Do sma­rowania pieczywa, dodatek do zup, sosów, warzyw.
  • Olej rzepakowy i oliwa z oliwek do smażenia.
  • Mięso i drób.
  • Tłuste ryby morskie (łosoś, halibut, makrela, śledź), które są źródłem kwasów omega-3.
  • Tłuste przetwory mleczne (sery żół­te, śmietana).
  • Żółtko jaja (dodatek do zup, kaszek, budyniów).
  • Orzeszki ziemne, pestki dyni, pestki słonecznika.
  • Awokado.
W przypadku pacjentów, u któ­rych suplementacja enzymatyczna nie przynosi efektów, można wykorzystać olej MCT (Medium Chain Triglicerides), który do wchłonięcia nie potrzebuje enzymów ani kwasów żółciowych. Warto pamiętać, że MCT są uboższym źródłem energii (o około 16%) niż po­wszechne w naszym pożywieniu tłusz­cze zawierające LCT.
Młodsi czytelnicy na pewno zadadzą pytanie, co z chipsami i frytkami. Wszystko w odpowiednich ilościach. Nie mogą one stanowić podstawy na­szej diety, jednak czasami można po nie sięgnąć.
 
Węglowodany
Węglowodany (cukry) to grupa związ­ków chemicznych, która w organizmie pełni funkcję metaboliczną lub budul­cową. Nadają również cech organo­leptycznych (wygląd, smak, struktura, barwa) spożywanym potrawom i pro­duktom. Węglowodany to dla naszego organizmu główne źródło energii, która jest wykorzystywana w miarę naszych potrzeb. Przy niedostatecznej podaży węglowodanów dochodzi do niecałko­witego spalania kwasów tłuszczowych i zakwaszenia organizmu. Spożywa­ne w nadmiarze, szczególnie biały cukier i słodycze, są przekształcane w naszym organizmie w tłuszcze i od­kładane w postaci podskórnej tkanki tłuszczowej.
 
W mukowiscydozie spożycie wę­glowodanów powinno stanowić ok. 40-50% udziału energii. Produkty za­wierające węglowodany muszą znaleźć się w każdym posiłku.

Źródła węglowodanów
  • Pieczywo: bułki, chleb pszenny, gra­ham, pieczywo tostowe, chrupkie. Nie należy spożywać dużej ilości chleba razowego ze względu na wysoką zawartość błonnika pokar­mowego.
  • Kasze, ryż, makaron. Wybieramy drobne kasze: jaglaną, jęczmienną, mannę.
  • Potrawy mączne: pierogi, naleśniki, kluski, racuchy, spaghetti.
  • Ziemniaki: zapiekanka z ziemnia­ków, kluski śląskie, kopytka, placki ziemniaczane, pyzy, lub podawane w formie puree z masłem i śmieta­ną.
  • Owoce i warzywa. Owoce spoży­wamy bez ograniczeń, szczególnie wskazane są: banany, winogrona, suszone śliwki, daktyle, rodzynki, orzechy włoskie, orzeszki ziemne, awokado. Warzywa należy spoży­wać według normy fizjologicznej.
  • Słodycze. Poza chorymi na cukrzy­cę, nie ma potrzeby ograniczania słodyczy, jednak zawsze podajemy je po posiłku. Nadmierne spożycie cukrów prostych może powodo­wać wzdęcia i gazy.

A co z błonnikiem pokarmowym? Błonnik pokarmowy (włókno po­karmowe) jest odporny na działanie enzymów trawiennych przewodu pokarmowego. Określany jest jako substancja balastowa. Błonnik zawiera w swoim składzie frakcję rozpuszczalną i nierozpuszczalną.
 
Włókno pokarmowe nierozpusz­czalne w wodzie (otręby, produkty zbożowe z grubego przemiału, owoce, musli, orzechy) uczestniczy w procesach trawienia, pobudza wydzielanie śliny, wiąże wodę i zwiększa objętość treści pokarmowej, wpływa na perystaltykę jelita grubego.
 
Błonnik rozpuszczalny (suche na­siona roślin strączkowych, owies, wa­rzywa dyniowate, płatki owsiane, śliwki, banany) całkowicie ulega rozkładowi bakteryjnemu w jelicie grubym, tzn. sta­nowi pożywkę dla bakterii, szczególnie Lactobacillus i Bifidobacteria (działanie prebiotyczne). Błonnik rozpuszczalny jest głównym źródłem krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które obniżają pH w jelicie i hamują roz­wój patogennej flory. Ma zdolność two­rzenia żelów w jelicie cienkim, gdzie może spowalniać pasaż jelitowy, obni­ża też poposiłkową glikemię i wpływa na obniżenie poziomu insuliny. Pektyny (frakcja błonnika rozpuszczalnego) ma­ją zdolność absorbowania wody, dzięki czemu mają zastosowanie w leczeniu biegunek.
 
Pomimo wielu korzystnych działań błonnika pokarmowego chorzy na mukowiscydozę nie powinni spożywać go w nadmiernych ilościach. Błonnik wiąże kwasy żółciowe, co dodatkowo zmniej­sza wchłanianie tłuszczów, daje uczucie 
sytości, a to może obniżyć kaloryczność diety. Dlatego dieta w mukowiscydozie nie powinna być oparta głównie o proukty z „grubego przemiału”, czyli chleb razowy, grube kasze, ciemne makarony, otręby pszenne itp. Powinny one stano­wić zdrowy dodatek do diety.

Witaminy
Konieczna jest stała suplementacja wi­tamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), szczególnie u chorych z obja­wami zewnątrzwydzielniczej niewydol­ności trzustki.
 
Dawkowanie witamin powinno być dopasowane indywidualnie do każdego chorego, ich stężenie musi być kontrolowane przynajmniej raz w roku. W praktyce dobrze jest korzy­stać z preparatów wielowitaminowych dedykowanych dla chorych na mukowiscydozę, np. AquADEK's.

Suplementacja soli
Bardzo ważne jest uzupełnianie diety w sól, szczególnie podczas upałów, go­rączki, wymiotów, biegunki, zwiększo­nej aktywności fizycznej. Do tego celu możemy oczywiście wykorzystać sól kuchenną, jednak u niemowląt i dzieci lepiej wybrać 10% roztwór NaCl (1 ml 10% NaCl = 100 mg NaCl).

Według Polskiego Towarzystwa Mukowiscydozy zapotrzebowanie na sól to:
50-100 mg/kg m.c./dobę u nie­mowląt (większe zapotrzebowanie w pierwszych miesiącach życia),
25-50 mg/kg m.c./dobę u dzieci w wieku 1-10 lat,
1200-1800 mg/dobę > 11 roku ży­cia.
U starszych osób w okresie zwięk­szonego zapotrzebowania na sól warto sięgnąć po napoje izotoniczne (Powerade, Oshee, Isostar). Więcej informacji na temat suplementacji soli zob.„Mukowiscydoza” nr 29.
 
Suplementacja enzymatyczna
Niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki stanowi główną przyczynę niedożywienia u chorych na CF. U 85% chorych daje ona objawy kliniczne w postaci biegunek tłuszczowych, ko­nieczne jest u nich stosowanie prepa­ratów enzymów trzustkowych (Kreon, Lipancrea, Pangrol). Dawkę enzymów należy dopasować indywidualnie do chorego. O prawidłowo dobranej su- plementacji enzymatycznej świadczy normalizacja wypróżnień (bez widocz­nego tłuszczu, uformowane, bez cha­rakterystycznego zapachu), ustąpienie bólów brzucha i wzdęć oraz stały przy­rost masy ciała.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Mukowiscydozy dawki początkowe wynoszą:
2000-4000 j. FIP lipazy/120 ml mie­szanki mlecznej lub jedno karmie­nie piersią.
1000 j. FIP lipazy/kg m.c./posiłek u dzieci poniżej 4 r.ż.
500 j. FIP lipazy/kg m.c./posiłek u dzieci powyżej 4 r.ż.
1/2 dawki do przekąsek.
 
Dawki zaczynamy od najmniejszej i zwiększamy stopniowo, obserwując objawy kliniczne i nie przekraczając da­wek maksymalnych.
Dawki maksymalne to:
maks. 10 000 j. FIP lipazy/kg masy ciała na dobę (jeżeli chory waży 30 kg, maksymalnie w ciągu doby może przyjąć 12 kapsułek Kreonu 25 000),
maks. 2500 j. FIP lipazy/kg m.c. na posiłek (jeżeli chory waży 30 kg, maksymalnie do jednego posiłku może przyjąć 3 kapsułki Kreonu 25 000).

Podstawowe zasady przyjmowa­nia enzymów:
Enzymy podajemy do posiłków i przekąsek zawierających tłuszcz.
Preparaty enzymatyczne przyjmuje się zawsze przed posiłkiem, dodat­kową dawkę w połowie większego posiłku, a jeżeli jedzenie trwa dłużej niż 30 min, to także pod koniec.
Enzymów nie podajemy do owo­ców, warzyw, soków, napojów, sło­dyczy, w których nie ma tłuszczu i białka (żelki, gumy, chrupki kukury­dziane, ciastka ryżowe, lody wodne).
Kapsułek nie wolno gryźć, rozgnia­tać, przetrzymywać w ustach.
Nie wolno wsypywać granulek bez­pośrednio do buzi dziecka, mleka (pH zasadowe) lub posiłku.
Jeżeli chory ma problem z połyka­niem kapsułek, można je otworzyć. Jednak po otwarciu „granulki” nale­ży podawać na kwaśnym produkcie (sok jabłkowy, pomarańczowy, mus jabłkowy, kropla cebionu).

Najbardziej optymalnym spo­sobem jest podawanie enzymów w przeliczeniu na spożyty tłuszcz.


Zakres dawki jest bardzo duży i ustalenie jednego przelicznika dla wszystkich chorych nie jest możliwe. Dlatego dawkowanie enzymów po­winno być dostosowane indywidualnie dla każdego pacjenta. zwiększanie kaloryczności posiłków

Sposoby na zwiększenie kaloryczności posiłków:
  • Dodawaj starty ser żółty do zup, sosów, zapiekanek, gotowanych warzyw, ziemniaków puree, ryżu, makaronu.
  • Przy przygotowaniu kakao, płatków z mlekiem dodaj 4-5 łyżek słodkiej śmietany 30%.
  • Przy panierowaniu kotletów dosyp trochę startych orzechów włoskich, można także wykorzystać płatki migdałów.
  • Zupy zawsze wzbogacaj o łyżkę oleju, oliwy, masła.
  • Sałatki i surówki posypuj pestkami słonecznika, dyni.
  • Do omletów, naleśników, gofrów wbij dodatkowe jajko i dodaj ły­żeczkę oleju.
  • Zupy możesz podawać w posta­ci kremów; wzbogacaj je o żółtko, tłuszcz, ser żółty.
  • Wybieraj kabanosy, szynkę wie­przową tradycyjną, salami, pasztet zamiast polędwicy.
  • Wprowadź awokado do swojego jadłospisu jako dodatek do sałatek, past, deserów.
  • Przygotuj sos ketchupowo-majone- zowy do frytek, parówek, pizzy.



 Ważne rady
  • Staraj się spożywać zawsze 5 posił­ków dziennie.
  • Unikaj podjadania między posiłka­mi słodyczy i picia słodkich soków, staraj się sięgać po nie bezpośred­nio po posiłku (jedząc je wcześniej, odczujesz sytość i mniej zjesz).
  • Do popijania między posiłkami wy­bieraj wodę; słodkie soki i napoje mogą zaburzać łaknienie.
  • Wybieraj zdrowe i wysokokalorycz­ne przekąski: orzeszki ziemne, pest­ki dyni, pestki słonecznika.
  • Każdy posiłek powinien być ekstra wzbogacony, np. jogurt z bana­nem, łyżeczką oleju sezamowego i suszonymi owocami.
  • Kluczowa jest odpowiednio dobra­na suplementacja enzymatyczna, 
  • w innym przypadku, to co zjesz, nie wchłania się prawidłowo.
  • Przy braku efektywności wysokoka­lorycznej diety i właściwej podaży enzymów sięgnij po doustne su­plementy pokarmowe (Nutridrink, Resource 2.0).
  • W przypadku wystąpienia niedoży­wienia pomimo stosowania prawi­dłowej diety, odżywek, suplemen- tacji enzymatycznej odpowiednio wcześnie zdecyduj się na założenie PEG-a (przezskórna endoskopowa gastrostomia) i żywienie dojelitowe.

Bibliografia
1. Ciborowska H., Rudnicka A. Dietetyka, żywie­nie zdrowego i chorego człowieka, Warszawa 2007, 34-116.
2. Jarosz M., red. Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja, Warszawa 2012.
3. Mielus M., Sands D. Mukowiscydoza. Poradnik
żywieniowy dla dzieci i młodzieży, Warszawa 2012.
4. Munck A. Nutritional considerations in pa- tients with cystic fibrosis. Expert Review of Respiratory Medicine 2010; 4 (1); 47-56.
5. Patchell C. Eating well with cystic fibrosis. A gu­ide for Children and Parents. Dietetic Depart­ment, Birmingham Children's Hospital 2010.
6. Rogulska A. Postępowanie dietetyczne w nie­dożywieniu, Warszawa 2010.
7. Sinaasappel M. i wsp. Nutrition in patients with cystic fibrosis: a European Consensus. J Cystic Fibrosis 2002; 1 (2): 51-75.
8. Stallings VA i wsp. Clinical Practice Guidelines on Growth and Nutrition Subcommitte; Ad Hoc Working Group. Evidencebased practice recommendations for nutrition-related ma- nagement of children and adults with cystic fibrosis and pancreatic insufficiency: results of a systematic review. J Am Diet Assoc. 2008; 108 (5): 832-839.
9. Walkowiak J., Pogorzelski A., Sands D. i wsp. Zasady rozpoznawania i leczenia mukowiscydozy. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Muko- wiscydozy 2009 Poznań-Warszawa-Rzeszów, Standardy Medyczne 2009; 6: 352-378.
10. Walkowiak J., Spławska I., Lisowska A. i wsp. Dobowa zmienność dawki enzymów trzustko­wych u chorych na mukowiscydozę, Przegląd Gastroenterologiczny, 2007; 2 (1), 33-37.


Autor:  Monika Mastalska, Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą
Mukowiscydoza nr 34

 




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku

    Jednego nie rozumiem...sery żółte są przecież śluzotwórcze, czy to rozsądne jeść je przy tym schorzeniu które objawia się mi.n nadprodukcją śluzu?
~anois Data: 2016-03-04.



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-11-17
   

Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport



Instytut Nauk o Zdrowiu Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu (PPWSZ) oraz Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą (PTWM) zapraszają na Konferencję Naukową pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport. To już druga konferencja organizowana w ramach współpracy ... czytaj całość
  

2017-11-13
   

Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów



4 listopada 2017 r. w budynku RORE- Kliniczny Regionalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjny w Rzeszowie odbyły się kolejne warsztaty na temat "Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii" zorganizowane przez Podkarpacką Grupę Wsparcia przy współpracy z PTWM w Rabce ... czytaj całość
  

2017-10-30
   

Puromalt



Chcesz zwiększyć kaloryczność posiłku swojego dziecka? W naszym sklepie, istniej możliwość zamówienia produktu PUROMALT z datą ważności do końca grudnia 2017. Cena za opakowanie to 10,80 zł brutto. Wszystkie osoby zainteresowane zakupieniem produktu w promocyjnej cenie prosimy o ... czytaj całość
  

2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  
Więcej: Dieta w mukowiscydozie

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30
  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22