18.02.2015

Rola pacjentów i ich opiekunów w zmniejszeniu ryzyka zakażenia szpitalnego

Pacjenci przebywający w  szpitalach na całym świecie – od najniższych szczebli do wysokospecjalistycznych klinik, akademii i  instytutów – narażeni są na zakażenia szpitalne. W  niniejszym artykule chciałabym przedstawić informacje dotyczące zakażeń szpitalnych, ich dróg przenoszenia, sposobów zapobiegania w postaci różnego typu izolacji, a także udziału samych pacjentów i  ich opiekunów w  ograniczaniu ryzyka zakażeń w trakcie hospitalizacji.
Zakażenie szpitalne to zakażenie, które wystąpiło w związku z udzieleniem świadczeń zdrowotnych, w przypadku gdy choroba w czasie udzielania świadczeń nie była w okresie wylęgania (np. zakażenia bakteryjne) lub gdy choroba wystąpiła po udzieleniu tych świadczeń w okresie nie dłuższym niż najdłuższy okres wylęgania tej choroby (np. WZW typu B, WZW typu C).

Najczęściej uznaje się zakażenie za szpitalne, jeśli wystąpiło w okresie 48–72 godzin od udzielenia świadczenia zdrowotnego. Dla zakażenia o długim okresie wylęgania (WZW typu B, WZW typu C, HIV, gruźlica) przyjmuje się okres od dwóch tygodni do wielu lat. Zakażenie szpitalne może dotyczyć zarówno pacjenta, jak i personelu. Może wystąpić zarówno w szpitalu, jak i w innej placówce opieki zdrowotnej.

Pomimo szeroko zakrojonych programów zapobiegania i zwalczania zakażeń szpitalnych, nawet w krajach wysoko rozwiniętych istnieje pewna granica, której nie można już obniżyć. Liczbę tę szacuje się na 5%, a jest ona średnią dla szpitali wysoce specjalistycznych.

Czynnikiem etiologicznym zakażeń ujawniających się po wypisaniu pacjenta ze szpitala są najczęściej drobnoustroje pochodzące ze środowiska szpitalnego, które skolonizowały pacjenta w okresie jego kuracji. Zakażenia szpitalne mogą mieć źródło egzogenne, czyli pochodzić od innego chorego lub ze środowiska, a także endogenne w przypadku zakażenia własną florą bakteryjną skóry czy też błon śluzowych. Wraz z przebywaniem chorego w szpitalu jego flora endogenna zastępowana jest florą szpitalną. Szczepy własne chorego częściej są wrażliwe na antybiotyki, a zakażenia przez nie wywoływane są łatwiejsze do leczenia.

Natomiast w szpitalu, gdzie często stosuje się antybiotykoterapię, wyselekcjonowane szczepy są oporne na wiele antybiotyków i leczenie takich zakażeń jest trudne. Wymaga ono bowiem stosowania antybiotyków o szerokim spektrum działania, które mogą wpływać niekorzystnie na organizm. Zakażenia szpitalne występują zwykle u chorych o zmniejszonej odporności, głównie noworodków i niemowląt oraz u osób w wieku podeszłym, a także u osób wyniszczonych chorobami. Mogą być one wywołane przez różne drobnoustroje: wirusy, bakterie, grzyby, pierwotniaki.

Powszechnie uważa się, iż zakażenie szpitalne to zakażenie wywołane drobnoustrojem pochodzącym spoza ciała pacjenta, posiadającym rozbudowaną oporność na antybiotyki.

A jak jest naprawdę?
Zgodnie z obowiązującą definicją zakażenie szpitalne to każde zakażenie, które rozwinęło się podczas hospitalizacji i nie znajdowało się w okresie inkubacji przy przyjęciu do szpitala. Jak widać, nic nie wspomina się tutaj o tym, jakie cechy powinien mieć mikroorganizm (skąd pochodzić, być oporny na leki itd.). Warto zwrócić uwagę, że lekooporność obecnie nie jest cechą tylko i wyłącznie drobnoustrojów pochodzących ze szpitali, ale bardzo często występuje ona u innych mikroorganizmów. Wynika to z tego, że antybiotyki są często błędnie stosowane. I nie dotyczy to tylko tych lekarzy, którzy dają antybiotyk „na wszelki wypadek” itp., ponieważ nierzadko sami pacjenci mają liczne grzechy na sumieniu, jak na przykład:
– wymuszanie na lekarzu przepisania im antybiotyku,
– przerywanie jego zażywania przed zakończeniem leczenia,
– samowolne modyfikowanie schematu dawkowania,
– samoleczenie resztkami antybiotyków pozostałych gdzieś w domowych apteczkach.

Źródła zakażeń szpitalnych
Za główne źródło zakażenia uważa się organizm ludzki lub zwierzęcy, w którym są obecne drobnoustroje chorobotwórcze, intensywnie namnażające się, rozsiewające się do otaczającego środowiska i mogące zakażać wrażliwy ustrój.

Ponadto źródłem zakażenia mogą być:
– nosiciele (zdrowi i ozdrowieńcy);
– personel szpitalny;
– sprzęt szpitalny nieodpowiednio sterylizowany i dezynfekowany (aparatura diagnostyczna, narzędzia chirurgiczne i zabiegowe, materiały opatrunkowe);
– przedmioty osobiste – bielizna, odzież, pościel, buty szpitalne, materace, koce, poduszki;
– przedmioty szpitalne – łóżka, meble, klamki, sedesy, nocniki, kaczki, baseny, wanny, butelki, mydelniczki;
– leki
– krew, plazma, krople do oczu, środki dezynfekcyjne stosowane do odkażania ran;
– żywność i woda.


Najczęstsze przyczyny zakażeń szpitalnych:
– brudne ręce personelu oraz pacjentów i ich opiekunów;
– zanieczyszczona odzież personelu;
– niejałowy sprzęt medyczny szpitalny i prywatny;
– nieodkażony sprzęt niemedyczny oraz skażone otoczenie pacjenta;
– złe warunki sanitarno-higieniczne szpitali;
– brak systemu kontroli zakażeń w szpitalach.

Zakażenia szpitalne przenoszą się przez kontakt bezpośredni i pośredni.



Kontakt bezpośredni:
– personelu medycznego z pacjentem w trakcie zabiegów diagnostycznych, leczniczych, pielęgnacyjnych (ręce, odzież) oraz pacjentów między sobą;
– zakażenia noworodków w trakcie porodu i wewnątrzmaciczne;
– kontakty seksualne, pocałunki;
– ukąszenia.


Kontakt pośredni: – przedmioty codziennego użytku, np. skażone sprzęty wyposażenia szpitalnego, rzeczy osobiste pacjentów, pościel, bielizna itp.;
– zakażenia jatrogenne – np. nieprawidłowa dekontaminacja sprzętu medycznego, skażona krew (transfuzja), skażone preparaty krwiopochodne, płyny infuzyjne;
– inhalatory własne pacjentów (sposób ich dezynfekcji i przechowywania w oddziale);
– wkłucia dożylne, płyny infuzyjne
– brak właściwego zabezpieczenia wkłuć dożylnych (wenflonów), przedłużanie czasu utrzymania wkłucia pomimo pierwszych objawów zakażenia – zaczerwienienia, obrzęku czy bolesności.

Jedną z podstawowych metod profilaktyki zakażeń w warunkach szpitalnych jest izolacja, czyli odosobnienie zakaźnie chorego lub podejrzanego o chorobę zakaźną w celu uniemożliwienia przeniesienia zakażenia.

W 1996 r. CDC oraz Komitet Doradczy ds. Praktyki w Zakresie Zwalczania Zakażeń Szpitalnych opublikowały wytyczne dotyczące izolacji pacjentów, oparte na dwóch poziomach środków ostrożności: izolacji standardowej oraz izolacji zależnej od dróg przenoszenia zakażenia.

Izolacja standardowa opiera się na zasadzie, że KAŻDY PACJENT JEST POTENCJALNIE ZAKAŹNY, dlatego należy stosować następujące środki ostrożności:
• Higieniczne mycie i higieniczna dezynfekcja rąk.
• Stosowanie odzieży ochronnej (rękawiczki jednorazowego użytku, fartuchy ochronne, ochrona twarzy w uzasadnionych przypadkach).
• Dekontaminacja sprzętu.
• Dekontaminacja pomieszczeń.

• Postępowanie z materiałem zakaźnym:
– bielizna – zabronione jest zwłaszcza siadanie na łóżku innych chorych czy odkładanie pościeli na łóżka innych podczas ich ścielenia;
– odpady – gaziki z krwią czy chusteczki z odkrztuszoną wydzieliną bezwzględnie należy usuwać do pojemników na odpady medyczne.
• Sprzątanie i utrzymanie w czystości: sale chorych, toalety, kabiny prysznicowe oraz baseny powinny być myte, a w określonych przypadkach (wysokie prawdopodobieństwo skażenia powierzchni) także dezynfekowane; materace, poduszki, koce poddawane dezynfekcji termiczno-chemicznej).

Utrzymanie czystości sal często jest utrudniane przez przechowywanie wszelakich toreb, waliz pod łóżkami chorych. Gromadzący się pod łóżkami kurz zawiera drobnoustroje, które wraz z ruchem powietrza krążą po salach i korytarzach. Pamiętajmy więc, aby rzeczy osobiste, ubrania i torby przechowywać w wyznaczonych pomieszczeniach, szafach i szafkach. Dbajmy także o porządek na stolikach przyłóżkowych. Nadmiar przedmiotów pacjentów utrudnia ich rutynowe mycie i dezynfekcję. izolacja zależna od dróg przenoszenia obejmuje izolację oddechową, pokarmową i kontaktową. droga oddechowa, czyli inhalacyjna, to przenoszenie drobnoustrojów na tzw. jądrach skraplania, powstających w czasie kaszlu, kichania i mówienia.

W zależności od rozmiarów powstających jąder wyróżniamy drogę:
• powietrzno-kropelkową,
• powietrzno-pyłową.
• droga powietrzno-kropelkowa – przenoszone na odległość nie większą niż 1 metr w kropelkach o średnicy ponad 5 μm tzw. duże jądra skroplenia.

Tą drogą przenosi się większość drobnoustrojów kolonizujących lub zakażających drogi oddechowe, przykładowo: pneumokoki, meningokoki, pałeczki krztuśca, paciorkowce grupy a – płonica (szkarlatyna), angina, Pseudomonas, Acinetobacter, Achromobacter oraz wirusy: grypy, adenowirusy, świnki, różyczki itp.

Wymagania związane z izolacją powietrzno-kropelkową:

1. Pomieszczenie: oddzielne lub kohortacja; jeżeli nie ma takiej możliwości, należy zachować odległość co najmniej 1 metra między zakaźnie chorym a innymi pacjentami; drzwi do pomieszczenia mogą pozostać otwarte. Wędrówki po oddziale, odwiedziny w salach innych pacjentów, wspólne spędzanie czasu na rozrywkach wymagających bliskich kontaktów (gra w karty, gra lub oglądanie filmów na komputerze itp.) lub spędzanie czasu z innymi chorymi w ramach źle pojętej solidarności w chorobie uniemożliwiają personelowi wdrożenie zasad izolacji, prowadząc do szerzenia się zakażeń przenoszonych tą drogą. Przemyślmy więc, czy wianuszek osób wokół jednego stojaka na kroplówkę zgromadzonych przy łóżku pacjenta w cięższym stanie to nie niedźwiedzia przysługa dla swoich przyjaciół.

2. Maski: konieczne zawsze przy bliskim kontakcie z chorym (dystans mniejszy niż 1 metr).

3. Transport chorego: jeżeli jest konieczny, pacjent powinien mieć założoną maskę ograniczającą uwalnianie się cząstek wydzieliny dróg oddechowych. droga powietrzno-pyłowa – przenoszone w kropelkach o średnicy do 5 μm tzw. małe jądra skroplenia. Następujące drobnoustroje są zdolne do unoszenia się w powietrzu przez długi czas i wnikania do pęcherzyków płucnych: wirus odry, ospy wietrznej, prątki gruźlicy.

Wymagania związane z izolacją powietrzno-pyłową:
1. Pomieszczenie: z odpowiednim systemem wentylacji zapewniającym ujemne ciśnienie i wymianę powietrza od 6 do 12 razy na godzinę oraz filtrację powietrza usuwanego z izolatki; drzwi do pomieszczenia muszą być stale zamknięte. wyjście z izolatki jest możliwe tylko za zgodą personelu.
2. Maski: zakładane przed wejściem do izolatki; w przypadku pacjenta z podejrzeniem lub rozpoznaniem gruźlicy konieczne jest stosowanie masek filtrujących cząstki o średnicy 1 µm ze skutecznością co najmniej 95% (N95). Maski muszą być zakładane także przez osoby nieuodpornione w kontakcie z chorym na różyczkę lub ospę wietrzną. Typowe maski chirurgiczne będą tu więc nieskuteczne.
3. Transport chorego: jeżeli jest konieczny, pacjent powinien mieć założoną maskę ograniczającą uwalnianie się cząstek wydzieliny dróg oddechowych.

Istotną informacją jest fakt, iż w 1 napadzie kaszlu powstaje 3500 kropelek – jąder skraplania – natomiast kichanie wyzwala aż ok. 1 000 000 jąder skraplania. Do powstania infekcji wystarczy 1 jądro skraplania. Dlatego tak ważna jest HIGIENA KASZLU!!! Zasłanianie ust dłońmi w trakcie kaszlu powoduje ich skażenie drobnoustrojami, które podczas dotykania klamek, mebli czy przedmiotów codziennego użytku przenoszą się i prowadzą do zakażeń krzyżowych.

Droga pokarmowa polega na wprowadzeniu drobnoustrojów do przewodu pokarmowego wraz z pożywieniem. Etapy przygotowania posiłków w kuchni szpitalnej podlegają ścisłej kontroli zgodnie z systemem HaCCP. Dostarczane posiłki powinny być więc bezpieczne. Niestety, od momentu wydania dań z kuchni może dojść do ich wtórnego skażenia. Posiłek oczekujący na pacjenta w szpitalnej stołówce to częsty widok. Przyczyny są różne. Czasami to trwające badania lub konieczność powstrzymania się od posiłków przed lub po badaniu, ale także nieprzestrzeganie przez pacjentów wyznaczonych pór posiłków (wyjścia na ogród itp.) Kolejnym bardzo ważnym ogniwem w zapobieganiu zakażeniom pokarmowym jest przechowywanie prywatnie zakupionej przez pacjentów żywności. Właściwym sposobem jest umieszczenie podpisanych nazwiskiem pacjenta produktów w wyznaczonej lodówce, a nie, jak to ma często miejsce, na parapecie czy w szafce szpitalnej. Produkty z grupy łatwo psujących się (wędliny, nabiał, otwarte soki owocowe) powinny bezwzględnie znajdować się w lodówce. Częstą praktyką u pacjentów jest także spożywanie posiłków ze wspólnych naczyń (wspólna miska z chipsami, orzeszkami itp.).

Pamiętajmy także o higienie rąk przed spożywaniem posiłków, tak pochodzących z kuchni centralnej, jak i przygotowywanych z własnych produktów.

Izolacja w zakażeniach przenoszonych drogą kontaktową zapobiega rozprzestrzenianiu się zakażeń przenoszonych drogą kontaktu bezpośredniego (dotyk) lub pośredniego (powierzchnie lub przedmioty zanieczyszczone wydzielinami lub wydalinami zakażonego pacjenta).

Zakażenia przenoszone drogą kontaktową to m.in. paciorkowcowe i gronkowcowe zapalenia skóry, zakażenia wirusem opryszczki, półpasiec, zakażenia jelit wywołane przez Salmonella Shigella, E. coli, rotawirusy, norowirusy, wirusowe zapalenia wątroby typu a, zakażenia układu oddechowego, pokarmowego, skóry i ran przez wielooporne bakterie (patogeny alarmowe).

Wymagania:
1. Pomieszczenie: oddzielne lub kohortacja.
2. Rękawiczki jednorazowe: zakładane do kontaktu z wydzielinami i wydalinami, zdejmowane po zakończeniu czynności.
3. HIGIENA RĄK: mycie i dezynfekcja rąk po skorzystaniu z toalety, wymianie pampersa czy pieluchomajtek u dorosłych pacjentów;
4. Transport chorego: jeżeli jest konieczny, z zachowaniem zasad ograniczających rozsiew drobnoustrojów w środowisku.
5. Sprzęt do pielęgnacji pacjenta: wydzielony dla danego pacjenta.

Podsumowanie
Przestrzeganie obowiązujących w szpitalu, przekazywanych przez personel zasad izolacji stwarza konieczność pewnych ograniczeń mających na celu zmniejszenie ryzyka zakażeń szpitalnych. Pomimo niedogodności z tym związanych efekty w postaci bezpieczniejszego (100% gwarancji nikt nie da) pobytu wydają mi się wystarczającą nagrodą, aby się do nich zastosować. Każdy indywidualnie musi rozważyć „za” i „przeciw” skrupulatnemu stosowaniu się do powyższych zasad, kładąc na jednej szali korzystny wpływ na psychikę osób chorujących podobnie jak ja, mających te same problemy, rozumiejących moje ograniczenia, a na drugiej zakażenie Pseudomonas, Burkholderia cepacia, prątkiem gruźlicy, MRSa czy innym drobnoustrojem.

Podejmując decyzję, pamiętajmy, że kolejne zakażenie, które w mukowiscydozie ma często przewlekły charakter, nierzadko pogarsza końcowe rokowania czy dyskwalifikuje do przeszczepu. Z mojego doświadczenia wynika, że perspektywa spojrzenia na ten temat zmienia się wraz z wiekiem i stanem zdrowia. Przemyślmy ten problem, aby nie żałować naszych poprzednich decyzji.

Bożena Pustułka
Pielęgniarka Epidemiologiczna Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc
Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju

Artykuł pochodzi z czasopisma Mukowiscydoza nr 28


Wszelkie materiały PTWM zamieszczone w serwisie ptwm.org.pl chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Prośby o zgodę na przedruk artykułów z czasopisma Mukowiscydoza i/lub z serwisu ptwm.org.pl na innych stronach i blogach, prośby o patronaty medialne, organizowanych wydarzeniach itd., prosimy przesyłać na adres: poczta@ptwm.org.pl 




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-11-17
   

Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport



Instytut Nauk o Zdrowiu Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu (PPWSZ) oraz Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą (PTWM) zapraszają na Konferencję Naukową pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport. To już druga konferencja organizowana w ramach współpracy ... czytaj całość
  

2017-11-13
   

Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów



4 listopada 2017 r. w budynku RORE- Kliniczny Regionalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjny w Rzeszowie odbyły się kolejne warsztaty na temat "Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii" zorganizowane przez Podkarpacką Grupę Wsparcia przy współpracy z PTWM w Rabce ... czytaj całość
  

2017-10-30
   

Puromalt



Chcesz zwiększyć kaloryczność posiłku swojego dziecka? W naszym sklepie, istniej możliwość zamówienia produktu PUROMALT z datą ważności do końca grudnia 2017. Cena za opakowanie to 10,80 zł brutto. Wszystkie osoby zainteresowane zakupieniem produktu w promocyjnej cenie prosimy o ... czytaj całość
  

2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  
Więcej: Higiena na co dzień

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30
  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22