05.02.2015 | Anna Stolarczyk

Tłuszcz w diecie osób chorych na mukowiscydozę

Tłuszcz to jeden z podstawowych składników odżywczych, niezbędny dla prawidłowego rozwoju i  zdrowia. Dla wielu osób słowo „tłuszcz” kojarzy się z  ciężkostrawnymi daniami, otyłością i miażdżycą, ale przecież są tłuszcze „dobre” i „złe”.  Wiedząc, jak wykorzystać zalety dobrych tłuszczów, a jak unikać tych „złych”, można zadbać o samopoczucie, odporność, wydolność intelektualną, kondycję… po prostu o  zdrowie.
Rola tłuszczu w organizmie

Tłuszcze spożywane z dietą są głównym źródłem energii, dostarczają witamin ADEK (te wchłaniają się tylko w obecności tłuszczu). Tłuszcze roślinne są źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Organizm sam nie potrafi ich wyprodukować, dlatego muszą być dostarczone z diety, tak jak wszystkie witaminy. Z NNKT następnie powstają długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe (LCPUFA), pełniące bardzo ważne funkcje w organizmie. Przy niewystarczającej endogennej syntezie LCPUFA, należy je suplementować. Szczególnie ważne są nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3: kwas alfa-linolenowy (ALA) i jego długołańcuchowe pochodne: EPA i DHA (kwas eikozapentaenowy i dokozaheksaenowy), które wchodzą w skład błon Medycyna: informacje, porady, nowinki12 mukowiscydoza 36/2014 komórkowych i są istotnym elementem budowy układu nerwowego. Mają też korzystny wpływ na regulację odporności ustroju, regenerację tkanek, pełnią ważną rolę jako mediatory komórkowe (prostaglandyny, leukotrieny, cytokiny), działają przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo, poprawiają ukrwienie mózgu, usprawniają przesyłanie impulsów nerwowych oraz biorą udział w wielu reakcjach fizjologicznych (reakcje naczynioruchowe, zwężenie oskrzeli, krzepnięcie krwi).

Znaczenie tłuszczu dla osób z mukowiscydozą
Dla tej grupy chorych tłuszcz ma szczególne znaczenie, bo z jednej strony – jest skoncentrowanym źródłem tak potrzebnych kalorii, a drugiej – typowa dla choroby zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki często zmusza do ograniczania jego ilości w diecie. Dobranie odpowiedniej, skutecznej dawki enzymów wymaga pomocy lekarza lub doświadczonego dietetyka, a do tego – czasu, wiedzy i umiejętnej obserwacji własnego organizmu, ale to nie powód, by rezygnować z bogatotłuszczowej, a więc wysokokalorycznej diety. W prawidłowo zbilansowanej diecie zdrowego człowieka tłuszcze powinny stanowić ok. 30% energii.

U osób z mukowiscydozą zapotrzebowanie na tłuszcze z diety jest znacznie wyższe i wynosi 35–40%. Z powodu niewydolności trzustki, część spożytego tłuszczu jest tracona, dlatego tak istotne jest większe spożycie tłuszczów dobrej jakości, uzupełnianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i właściwa suplementacja enzymami trzustkowymi podawanymi do każdego posiłku, w którym jest tłuszcz. Zaburzenia trawienia i wchłaniania, nawet przy prawidłowej diecie, mogą prowadzić do niedoborów nienasyconych kwasów tłuszczowych. Niskie stężenie LCPUFA z rodziny omega-3 we krwi i tkankach stwierdzane u osób z mukowiscydozą wskazuje na konieczność ich regularnej suplementacji w dawkach zapobiegających niedoborom. Odpowiednia kaloryczność diety może „chronić” NNKT przed ich wykorzystywaniem na cele energetyczne, zamiast budulcowych i funkcjonalnych.

Tłuszcze w żywności
W przeciętnej diecie około połowa spożywanego tłuszczu występuje w postaci „niewidocznej” (głównie w mleku, serach, mięsie i wędlinach), a druga, „widoczna” część – to tłuszcze dodawane do posiłków: masło lub margaryna do smarowania pieczywa, tłuszcze używane do smażenia, sosów, surówek itp. Tłuszcze zwierzęce są głównym źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych, uznawanych za niekorzystne dla zdrowia. Występują głównie w produktach takich jak masło i smalec, ale są też w różnych ilościach w mięsie, mleku, serach i innych przetworach mlecznych. Tłuszczom nasyconym zwykle towarzyszy cholesterol. Ich nadmiar w diecie sprzyja chorobom układu krążenia. Równie niekorzystny wpływ na zdrowie mają izomery „trans” kwasów tłuszczowych, powstające z nienasyconych kwasów tłuszczowych w wyniku utwardzania tłuszczu (proces uwodornienia). W efekcie budowa przestrzenna łańcucha kwasu tłuszczowego zmienia się tak, że traci on swoją aktywność biologiczną i ma właściwości tłuszczów nasyconych.

Tłuszcze utwardzane są stosowane jako tzw. frytury, w margarynach twardych („kostkowych”) i tłuszczach cukierniczych. Izomery „trans” mogą też powstawać pod wpływem wysokiej temperatury, np. w czasie smażenia na oleju. Nadmiar izomerów trans w diecie sprawia, że są wbudowywane w struktury błon komórkowych i zaburzają ich funkcje (płynność, przepuszczalność, aktywność enzymów błon komórkowych i receptorów). Tłuszcze nasycone i izomery „trans” zwiększają stężenie cholesterolu LDL i trójglicerydów, a obniżają stężenie frakcji HDL, zwiększając ryzyko chorób układu krą- żenia. Tłuszcze nasycone w temperaturze pokojowej mają konsystencję stałą (np. masło, smalec, łój).

Wyjątek stanowią tzw. oleje rybie, bo chociaż są pochodzenia zwierzęcego, stanowią bogate źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3. Najbardziej korzystne jest jedzenie tłustych ryb morskich, które są naturalnym źródłem LCPUFA, ale można je zastąpić odpowiednimi suplementami (tran lub czysty olej DHA z alg morskich). Z punktu widzenia wartości zdrowotnych tłuszcze roślinne są bardziej korzystne od zwierzęcych, ze względu na niski poziom nasyconych kwasów tłuszczowych, brak cholesterolu i duży udział jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.
Tłuszcze bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe mają zwykle ciekłą konsystencję i nazywane są olejami. Najbardziej popularne tłuszcze roślinne to: oliwa z oliwek, olej rzepakowy, słonecznikowy, kukurydziany, arachidowy, sojowy, z pestek winogron. Są otrzymywane metodą tłoczenia (wyciskanie w specjalnych prasach) lub ekstrakcji, a następnie poddawane rafinacji, co podnosi ich przydatność kulinarną i trwałość.

Każdy rodzaj tłuszczu ma inne właściwości. Dobierając odpowiednie produkty, możemy „regulować” ilość i jakość tłuszczu w codziennym jadłospisie. W ten sposób zapewniamy atrakcyjny smak potraw i jednocześnie ich korzystny wpływ na zdrowie.

Tłuszcze „pod lupą”
Nienasycone kwasy tłuszczowe występują w formie kwasów tłuszczowych jedno- i wielonienasyconych. Kwasy jednonienasycone działają przede wszystkim przeciwmiażdżycowo. Występują w największej ilości w oliwie z oliwek, oleju rzepakowym i arachidowym.

Kwasy wielonienasycone to niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe LA i ALA oraz ich długołańcuchowe pochodne (LCPUFA). Dzielą się na dwie rodziny: omega-3 i omega-6, i aby mogły prawidłowo pełnić swoje funkcje fizjologiczne, powinny występować w określonych proporcjach, najlepiej 3:1 (1:1 do 5:1), tzn. kwasów omega-6 powinno być 2–3 razy więcej niż omega-3. Duży nadmiar kwasów omega-6 sprzyja procesom zapalnym i alergicznym w organizmie, prowadzi do zaburzenia równowagi immunologicznej i nasilenia procesów nowotworowych, natomiast omega-3 przekształcane są do związków przeciwzapalnych i hamujących podział komórek nowotworowych. Obecnie w typowej diecie obserwuje się niskie ogólne spożycie kwasów tłuszczowych wielonienasyconych i wysokie spożycie tłuszczów nasyconych oraz znaczącą przewagę kwasów tłuszczowych omega-6, dlatego w celu poprawy „równowagi” zalecane jest zwiększenie spożycia produktów bogatych w kwasy omega-3.

Kwasy omega-6 w dużej ilości (50– 65% wszystkich kwasów tłuszczowych) występują w oleju słonecznikowym, sojowym, z pestek winogron, kukurydzianym oraz w oleju z wiesiołka i ogórecznika, ale jest w nich niewiele kwasów jednonienasyconych.

Najwyższa zawartość kwasów omega-3 występuje w oleju lnianym (50–56%) i oleju rydzowym uzyskiwanym z nasion lnianki (35–45%), ale z powodu niewłaściwych proporcji omega-3 do omega-6 nie powinny być one używane jako podstawowy tłuszcz w diecie, a jedynie w celu suplementacji kwasów omega-3. Są to oleje tłoczone na zimno, o krótkim terminie przydatności i raczej trudno dostępne (olej lniany nieoczyszczany, tzw. budwigowy, można kupić w aptece). Z powodu wysokiej zawartości kwasów omega-3 są bardzo podatne na utlenianie. Proces tłoczenia na zimno sprawia, że z jednej strony są to tłuszcze bogate w naturalne składniki o właściwościach zdrowotnych (tokoferole, sterole, fosfolipidy, karotenoidy, polifenole, barwniki), ale występują w nich także składniki niepożądane (m.in. produkty oksydacji, metale, związki siarki, substancje białkowe, śluzy i wolne kwasy tłuszczowe), które bardzo obniżają ich stabilność chemiczną. Oleje tłoczone na zimno nie nadają się do smażenia, bo obecne w nich dodatkowe substancje przyspieszają niekorzystne zmiany tłuszczu pod wpływem temperatury.

Obecnie za najzdrowszy olej roślinny jest uważany olej rzepakowy, bo ma wysoką zawartość kwasów jednonienasyconych i omega-3, korzystne proporcje kwasów omega-3 do omega-6 i najmniejszą z wszystkich tłuszczów jadalnych zawartość kwasów nasyconych. Dzienna porcja, czyli 2 łyżki oleju (ok. 30 ml), zabezpiecza podstawowe zapotrzebowanie organizmu człowieka na NNKT. Uprawiane obecnie odmiany rzepaku są bezerukowe, a profil kwasów tłuszczowych jest najbliższy ideału (porównanie profilów kwasów tłuszczowych – zob. tabela 1).

Fenomen DHA
Kwas DHA jest najlepiej przebadanym składnikiem i istnieje najwięcej dowodów naukowych potwierdzających korzystne działanie suplementacji DHA dla zdrowia i rozwoju. DHA stanowi 97% wszystkich kwasów tłuszczowych omega-3 w mózgu i 95% omega-3 w siatkówce oka. Jest konieczny dla rozwoju człowieka już od momentu poczęcia, dlatego jego odpowiednia podaż jest zalecana dla kobiet w ciąży, karmiących piersią, niemowląt i małych dzieci. DHA poprawia rozwój poznawczy, psychomotoryczny, ostrość widzenia, zmniejsza ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego, wzmacnia odporność, zmniejsza ryzyko alergii i astmy oraz chorób układu krążenia. Suplementacja DHA wpływa na zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób układu oddechowego, zarówno infekcyjnych, jak i o podłożu alergicznym.

Niedostateczne spożycie kwasu alfa-linolenowego w diecie lub zaburzenia jego konwersji do LCPUFA może prowadzić do wtórnych niedoborów DHA. Najbardziej zalecanym źródłem kwasów omega-3 są tłuste ryby morskie, ale skuteczną i bezpieczną alternatywną metodą zabezpieczenia odpowiedniej poda- ży LCPUFA omega-3, w tym DHA, jest suplementacja, głównie w postaci olejów rybich lub tranu oraz suplementów czystego DHA uzyskiwanego z hodowli alg morskich.

Czym smarować pieczywo?
Eksperci nie są jednomyślni, czy lepsze jest masło, czy margaryna. Masło zawiera blisko 60% tłuszczów nasyconych, ale jest lekkostrawne i jeśli komuś bardziej smakuje, może go śmiało używać do pieczywa, ale pod warunkiem, że w jadłospisie będą też dobre oleje i ryby. Zdrową alternatywą dla masła są nowoczesne margaryny kubkowe, bo nie zawierają tłuszczów utwardzanych, a więc i izomerów trans, a nienasycone kwasy tłuszczowe zachowują swoje korzystne właściwości. Zamiana płynnej konsystencji oleju na smarowną jest efektem bezpiecznego dla zdrowia procesu interestryfikacji. Dla uzyskania optymalnego profilu kwasów tłuszczowych nowoczesne margaryny są produkowane z mieszaniny różnych olejów roślinnych i stanowią dobre źródło kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 w odpowiednich proporcjach. Udział tłuszczów nasyconych w margarynach kubkowych nie przekracza 18%. Tłuszcze „od kuchni” Tłuszcze mają istotne znaczenie kulinarne, gdyż są nośnikiem smaku potraw (większość substancji smakowych i zapachowych w żywności „uaktywnia się” w obecności tłuszczu). Właśnie z tego powodu lepiej smakuje kotlet z patelni niż taki sam kawałek mięsa ugotowany w wodzie, lepszy smak ma sałatka z majonezem lub sosem winegret niż bez takich dodatków.
Podczas gotowania zmiany w tłuszczach są niewielkie. Różne tłuszcze mają różne zastosowanie kulinarne i warto korzystać z ich rozmaitości, pamiętając, że są tłuszcze dobre, które dostarczą kalorii i innych potrzebnych składników, i tłuszcze złe, które trzeba z diety eliminować. Ale pamiętajmy też, że nawet najlepsze tłuszcze można „zepsuć”, jeśli będą niewłaściwie stosowane.


Zasady kulinarne dotyczące bezpiecznego dla zdrowia smażenia:
1. Pod wpływem wysokiej temperatury w tłuszczach zachodzą procesy hydrolizy, utleniania, polimeryzacji i cyklizacji, a ich nasilenie zależy od czasu ogrzewania i temperatury. Smażenie mniej „agresywne” pozwala uzyskać pożądany efekt kulinarny, a jest zdrowsze.
2. Nie wolno dopuszczać do „dymienia” tłuszczu na patelni. Gryzący dym unoszący się z patelni to znak, że tłuszcz uległ rozkładowi i stracił swoje właściwości odżywcze, potrawa staje się gorzka, a z glicerolu powstaje rakotwórcza akroleina.
3. Punkt „dymienia” tłuszczu zależy głównie od zawartości wolnych kwasów tłuszczowych – im ich więcej, tym temperatura dymienia jest niższa. Dużą zawartością wolnych kwasów tłuszczowych odznaczają się oleje tłoczone na zimno.
4. Do smażenia należy używać oleju rafinowanego, najlepiej rzepakowego.
5. Smażyć należy przez krótki czas i nie używać tego samego tłuszczu do smażenia wielokrotnie.
6. W wysokiej temperaturze, tj. 150– 200OC (smażenie), bardziej stabilne są tłuszcze jednonienasycone niż wielonienasycone. Oliwa z oliwek i olej rzepakowy zawierają ponad 50% kwasów tłuszczowych jednonienasyconych i są najlepsze do smażenia.
7. Oleje tłoczone na zimno i nierafinowane (olej lniany, rydzowy) nie powinny być używane do smażenia, bo obecne w nich składniki przyspieszają niekorzystne zmiany w tłuszczu zachodzące w wysokiej temperaturze.
8. Masło także nie nadaje się do smażenia, bo szybko się „pali”. Wyjątkiem jest masło klarowane (popularne w kuchni francuskiej), na którym można smażyć w nieco wyższej temperaturze. Na świeżym maśle można smażyć tylko jajecznicę, bo do ścięcia białka nie jest wymaga wysoka temperatura.
9. Twarde margaryny kostkowe zawierają izomery trans (do 60%) i najlepiej w ogóle ich nie używać.
10. Lepiej unikać jedzenia w barach i smażalniach, gdzie zwykle olej jest używany tak długo, aż ściemnieje, zgęstnieje i wyraźnie zmienia smak i wygląd potraw. Produkty smażone w takim tłuszczu są nim mocno nasiąknięte i całkowicie pozbawione wartości odżywczych, a wręcz nasycone związkami toksycznymi.

Słów kilka o rybach
Mięso, drób i ryby są porównywalne pod względem wartości biologicznej białka, a zawartość tłuszczu zależy od ich gatunku i waha się od ułamka procenta (np. chuda cielęcina, pierś z kurczaka, dorsz) do ok. 30% (np. kaczka, żeberka, węgorz czy śledź). Prawdziwa przepaść między nimi dotyczy jednak JAKOŚCI tłuszczu. Tylko ryby, a szczególnie tłuste ryby morskie, zawierają LCPUfA z rodziny omega-3: kwas dokozaheksaenowy (DHA) i eikozapentaenowy (EPA). Chociaż organizm sam potrafi je wyprodukować z prekursora – kwasu alfa-linolenowego – jednak zwykle w diecie jest go zbyt mało, co skutkuje niedoborem DHA.

Trzeba jednak pamiętać, że niektóre ryby morskie mogą być skażone toksycznymi związkami, takimi jak polichlorowane bifenyle (PCB), dioksyny i metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów). W Bałtyku, który jest zimnym morzem zamkniętym, procesy biodegradacji skażeń przebiegają wolniej, a zgromadzone zanieczyszczenia odkładają się w rybach i organizmach, którymi ryby się żywią. Dietetycy zalecają więc, by unikać w diecie ryb bałtyckich, dużych ryb drapieżnych, takich jak tuńczyk, miecznik i rekin, oraz niektórych ryb hodowlanych (np. panga i tilapia). Najbardziej zalecane gatunki to ryby tłuste: łosoś, makrela, śledź, sardynki czy szprotki, warto też jeść halibuta, solę i dorsza z Atlantyku, albo morszczuka i mintaja – z Morza Arktycznego.

Ryby należy jeść 1–2 razy w tygodniu, w każdej postaci: śledzie, sardynki, szprotki – w oleju, makrelę – wędzoną (byle nie za często), ale najbardziej popularne w Polsce są ryby smażone. Jest kilka warunków: ryby należy smażyć krótko i zawsze na świeżym oleju. Jeśli smażenie nie będzie zbyt intensywne, temperatura wewnątrz smażonej porcji nie spowoduje niekorzystnych zmian tłuszczu ryby, a po usmażeniu zawsze można zdjąć rumianą (ale ciężkostrawną) panierkę, która działa jak „opakowanie”, zachowując zawarty w rybie smak i walory zdrowotne. Coraz częściej rybę jemy w postaci sushi – tu trzeba mieć pewność, że ryba jest świeża. Doskonale smakuje ryba po grecku (tzn. z warzywami w sosie pomidorowym), ryba gotowana na parze i ryba pieczona. Jeśli mamy chęć na rybę z grilla – trzeba ją piec zawiniętą w folii aluminiowej, by uniknąć osiadania toksycznych składników z dymu.

Warto jeść dania z ryb, bo są niezwykle zdrowe, smaczne, a do tego łatwe i szybkie do przygotowania (nie wymagają tak długiej obróbki termicznej jak mięso). A jeśli już naprawdę nie akceptujemy smaku ryb, uzupełniają- cym źródłem DHA w diecie powinny być oleje rybie i tran albo czysty DHA uzyskiwany z alg morskich.

Podsumowanie
Dla pacjentów z mukowiscydozą ważna jest ilość tłuszczu w diecie i jego rodzaj. Znając skład kwasów tłuszczowych różnych tłuszczów jadalnych i ich rolę w organizmie można w znacznym stopniu decydować o efektach zdrowotnych odpowiednio zaplanowanej diety. Podstawowa zasada jest prosta: należy zadbać o odpowiednią kaloryczność diety poprzez większy udział tłuszczu, ale ograniczając spożycie tłuszczów nasyconych, a w ich miejsce zwiększać spożycie tłuszczów nienasyconych z dobrych olejów roślinnych oraz ryb. Wybierając oleje roślinne, należy kierować się zawartością kwasu alfa-linolenowego (dobrym jego źródłem jest olej rzepakowy). W przypadku niskiego spożycia ryb warto zastosować suplementy DHA w postaci tranu lub czystego DHA z alg morskich.


Bibliografia

1. EUfIC newsletter: fOOD TODAY 02/2014: How to choose your culinary oil.
2. Krzymański J., Bartkowiak-Broda I., Krygier K. Olej rzepakowy – nowy surowiec, nowa prawda. PSPO, Warszawa 2009.
3. Matuszczyk M. Żywienie w mukowiscydozie. Standardy Med. Pediatria. 2013: Vol. 10, Nr 4, s. 445–458.
4. Wroniak M. Charakterystyka surowców oleistych i olejów jadalnych. W: Wybrane zagadnienia z technologii żywości pod red. Mitek M. i Sowiński M. Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2006.
5. Ziemlański Ś., Budzyńska-Topolowska J. Tłuszcze pożywienia i lipidy ustrojowe. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991.


Anna Stolarczyk Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania, Instytut „Pomnik- -Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie

Artykuł pochodzi z czaspoisma Mukowiscydoza nr 36

Wszelkie materiały PTWM zamieszczone w serwisie ptwm.org.pl chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Prośby o zgodę na przedruk artykułów z czasopisma Mukowiscydoza i/lub z serwisu ptwm.org.pl na innych stronach i blogach, prośby o patronaty medialne, organizowanych wydarzeniach itd., prosimy przesyłać na adres: poczta@ptwm.org.pl




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-11-17
   

Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport



Instytut Nauk o Zdrowiu Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu (PPWSZ) oraz Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą (PTWM) zapraszają na Konferencję Naukową pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport. To już druga konferencja organizowana w ramach współpracy ... czytaj całość
  

2017-11-13
   

Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów



4 listopada 2017 r. w budynku RORE- Kliniczny Regionalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjny w Rzeszowie odbyły się kolejne warsztaty na temat "Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii" zorganizowane przez Podkarpacką Grupę Wsparcia przy współpracy z PTWM w Rabce ... czytaj całość
  

2017-10-30
   

Puromalt



Chcesz zwiększyć kaloryczność posiłku swojego dziecka? W naszym sklepie, istniej możliwość zamówienia produktu PUROMALT z datą ważności do końca grudnia 2017. Cena za opakowanie to 10,80 zł brutto. Wszystkie osoby zainteresowane zakupieniem produktu w promocyjnej cenie prosimy o ... czytaj całość
  

2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  
Więcej: Dieta w mukowiscydozie

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Konferencja Naukowa pn.: Mukowiscydoza - Rehabilitacja - Sport 2017-11-17
  - Sprawozdanie z warsztatów- 04.11.2017 Rzeszów 2017-11-13
  - Puromalt 2017-10-30
  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22