03.02.2015 | Piotr Prusak

Zdrowe kości

Kości tworzą szkielet, który stanowi mechaniczną podporę naszego ciała. Niezmiernie ważne jest zatem, by były zdrowe i silne, gdyż oprócz tego, że pełnią one funkcję ochronną dla narządów wewnętrznych, są „bankiem minerałów”, z którego organizm czerpie najbardziej potrzebny wapń. W zależności od potrzeb fizjologicznych może go również odkładać. By lepiej to zrozumieć, powinniśmy poznać biologiczną strukturę i funkcję kości.

Michał Komorniczak Creative Commons Attribution 3.0 Unported http://commons.wikimedia.org/

Kości są zbudowane z tkanki łącznej, która występuje w szkielecie jako kość korowa - gruba i gęsta, stanowiąca 80% kośćca, i kość beleczkowata - mająca strukturę gąbczastą, odpowiedzialna za jego aktywność metaboliczną. Kości zbudowane są z macierzy oraz wyspecjalizowanych komórek, w tym osteocytów, osteoklastów i osteoblastów. Osteoklasty niszczą tkankę kostną, a osteoblasty tworzą w jej miejsce nową. Kiedy aktywność osteoklastów jest równoważna z aktywnością osteoblastów, ilość tkanki kostnej, lub inaczej masa kości, pozostaje bez zmian. Jeżeli aktywność osteoklastów przewyższa aktywność osteoblastów, w tkance powstaje ubytek. Składniki zostają wchłonięte, ale nie zastąpione nowymi, wskutek czego masa (lub gęstość) kości maleje, przez co zwiększa się ich łamliwość, a stąd ryzyko złamania lub pęknięcia.

Do określania gęstości kości używa się terminu BMD (z ang. Bone Mineral Density), co w dokładnym tłumaczeniu oznacza mineralną gęstość kości, a nazywane jest gęstością masy kostnej. Zdrowy człowiek osiąga szczytową masę kostną w wieku ok. 30 lat, chory na mukowiscydozę wcześniej. Do tego czasu bowiem w kościach gromadzą się duże ilości wapnia i innych minerałów, tj. magnez, cynk, fosfor. Potem zaś masa kości zaczyna maleć, minerały i kolagen usuwane są szybciej aniżeli tworzona jest nowa tkanka kostna. Zmniejszenie gęstości mineralnej kości o jedno odchylenie standardowe w porównaniu do wartości należnych dla populacji młodych zdrowych osób nazywamy osteopenią, a zmniejszenie o 2,5 odchylenia standardowego nazywane jest osteoporozą.
 
Ważny w procesie kościotwórczym jest fakt, iż kość, aby rosła i gęstniała, musi być stale poddawana obciążeniom.
 
 
Z jakiego powodu u chorych na CF kości są słabsze?
U chorych dzieci BMD jest porównywalna do zdrowych rówieśników. Jednak gdy dziecko wchodzi w okres dojrzewania płciowego, zaczyna "gubić" trochę więcej kośćca. Dzieje się to m.in. za sprawą:
  • częstych stanów zapalnych dróg oddechowych powodujących wzrost poziomu substancji chemicznych zwanych cytokinami we krwi i plwocinie; cytokiny te zwiększają aktywność osteoklastów, komórek kościogubnych,
  • braku aktywności fizycznej,
  • braku odpowiedniej ilości witaminy D i K, soli mineralnych oraz białek; u chorych na CF ilość ta nie jest wystarczająca za sprawą niewydolności trzustki, która w mniejszym lub większym stopniu występuje u wszystkich chorych na mukowiscydozę,
  • niewydolności trzustki, prowadzącej do zmniejszonej absorpcji wapnia z jelita cienkiego, przez co jest go za mało w kościach,
  • złego działania trzustki powodującego niedożywienie, a tym samym problemy ze wzrostem masy i wysokości ciała,
  • gorszego wydzielania hormonów płciowych - testosteronu u mężczyzn oraz estrogenu i progesteronu u kobiet,
  • leczenia glikokortykosteroidami, mającymi niekorzystny wpływ na tkankę kostną, poprzez zmniejszenie liczby osteoblastów i większą utratę wapnia z moczem, negatywnego wpływu leków immunosupresyjnych u osób po transplantacji narządów,
  • mniejszej zawartości tłuszczu i małej ekspozycji na światło słoneczne przyczyniających się do utraty masy kostnej.
 
Ponieważ wszystkie wymienione wyżej czynniki często nakładają się na siebie, trudno jest określić niezależny wpływ każdego z tych czynników na BMD. Udowodnione zostało, że im cięższy stan choroby, tym gorszy stan kośćca.
Badania wykazują, że chorzy z większą wydolnością płuc i z większą masą ciała mają mocniejsze kości.
 
 
Dlaczego tak ważne są mocne kości?
Niska gęstość mineralna kości związana jest ze zwiększeniem ryzyka wystąpienia złamań, które mogą dotyczyć nadgarstków, kości długich, kręgów, żeber i mostka. Najpoważniejszymi złamaniami związanymi z obniżoną gęstością mineralną kości są złamania szyjki kości udowej, które wymagają leczenia operacyjnego i są przyczyną niepełnosprawności i zwiększonego ryzyka zgonu. Złamania w obrębie kręgosłupa to złamania kompresyjne, które nie powodują paraliżu kończyn, ale sprawiają ból i osłabienie, co koliduje z efektywną fizjoterapią. Mogą one przyczynić się do deformacji klatki piersiowej (skolioza, nadmierna kifoza), które zmniejszają przestrzeń przeznaczoną dla płuc i ograniczają ich funkcję, hamują skuteczny kaszel, utrudniając oczyszczanie drzewa oskrzelowego. Wszystko to przyspiesza rozwój choroby. Pomimo często występującego w klatce piersiowej bólu zgłaszanego przez pacjentów, złamania są niezauważane, gdyż interpretacje zdjęć rentgenowskich koncentrują się głównie na płucach.

 
W jaki sposób leczyć i zapobiegać ubytkom kości?
Chorzy na mukowiscydozę powinni znać stan swojego kośćca. Jest to możliwe dzięki badaniom densytometrycznym - skanom DXA (DualEnergy XRay Absorptiometry - absorpcjometria podwójnej energii promieniowania rentgenowskiego) - a także, w nieco mniej dokładnej postaci, zdjęciom rentgenowskim. Co jakiś czas dobrze jest skonsultować zdjęcia kręgów pod kątem złamań. Należy mieć na uwadze, że bardziej podatni na złamania będą ci chorzy, w których rodzinie występowały przypadki osteoporozy.
 
Aby zapewnić kościom prawidłowy rozwój, należy dostarczać organizmowi odpowiednią ilość witamin D i K, minerałów (wapń, fosfor, magnez, cynk). Suplementacja tymi składnikami wydaje się konieczna, podobnie jak rozmowa z dietetykiem, który pomoże ustalić, w których produktach jest najwięcej tych niezmiernie ważnych elementów pożywienia. Pokrótce można powiedzieć, iż łatwo przyswajalny w przewodzie pokarmowym wapń jest obecny w wielu produktach żywnościowych. Są to m.in.: mleko i jego przetwory, takie, jak ser i jogurt, ryby konsumowane razem z miękkimi, jadalnymi ośćmi (np. śledzie, szprotki, puszkowane sardynki czy łosoś), rośliny strączkowe, pełne ziarna zbóż, orzechy i nasiona, suszone owoce (np. morele), tofu oraz zielone warzywa, takie jak szpinak, brokuły czy jarmuż. Niektóre osoby niemogące spożywać pokarmów stanowiących dobre źródło wapnia, na przykład dzieci ze zdiagnozowaną alergią na mleko lub weganie, muszą koniecznie włączyć do diety produkty wzbogacone w wapń lub suplementy wapniowe. Dodatkowym i prostym sposobem zdobywania witaminy D jest poddanie się naświetleniu światłem słonecznym. Chory na mukowiscydozę nie powinien obawiać się spożywania dużej ilości potasu, który neutralizuje kwasy usuwające wapń z organizmu. Powinien jednak ograniczyć spożywanie kawy, ze względu na zawartość kofeiny.

Obok odpowiedniej diety niezwykle ważne jest dbanie o kondycję fizyczną i regularne wykonywanie ćwiczeń fizycznych. Panujące powszechnie twierdzenie, iż narząd nieużywany zanika, sprawdza się również w przypadku kości. Zbyt mała ilość ruchu powoduje wyraźne osłabienie tkanki kostnej. Umiarkowany, regularny trening fizyczny - ćwiczenia aerobowe i siłowe, jazda na rowerze, gry zespołowe - wpływa na zwiększenie siły mięśniowej, lepszą stabilizację układu kostnostawowego oraz zmniejszenie ryzyka doznania upadku. Mechanizm korzystnego oddziaływania wysiłku fizycznego na metabolizm tkanki kostnej nie został w pełni wyjaśniony. Wiadomo jednak, że pod wpływem kurczenia i rozciągania przylegających do szkieletu mięśni następuje wzbudzenie prądów piezoelektrycznych, które stymulują tworzenie nowej tkanki kostnej. Aby wywołać pożądaną reakcję kościotworzenia, należy zastosować określony poziom obciążenia układu narządu ruchu. Wzmocnieniu ulegają tylko kości bezpośrednio poddane obciążeniu. Praktykując różne rodzaje ćwiczeń, trzeba uwzględnić ich wpływ na poszczególne odcinki ciała, np. trening mięśnia prostownika grzbietu wpływa na utrzymanie lub poprawę gęstości kości w lędźwiowym odcinku kręgosłupa, trening mięśni dwugłowych i czworogłowych uda wpływa na zwiększenie mineralizacji kości udowej itd. W profilaktyce dbania o kości należy zatem uwzględniać ćwiczenia równomiernie obciążające cały szkielet kostny. W doborze ćwiczeń i ustaleniu programu treningowego nieoceniona wydaje się być pomoc fizjoterapeuty. Leczenie glikokortykoidami (np. steroidami wziewnymi) należy stosować tylko z zalecenia lekarza kierującego, który poinformuje o dawkowaniu przepisanych leków. Pomocne przy problemach z układem kostnym może być przyjmowanie leków z grupy bifosfonianów, jednak również po konsultacji lekarskiej.
 
Pamiętajmy również, że używki typu alkohol i papierosy bardzo negatywnie wpływają na wytrzymałość kości.
Ponieważ wspomniane wcześniej cytokiny są rezultatem stanów zapalnych, należy redukować ich ilość. A można to zrobić, na przykład dbając o regularną fizjoterapię drzewa oskrzelowego. Dla rodziców małych Mukolinków ważna jest wiedza i świadomość odpowiedniego karmienia dzieci od najmłodszych lat w celu nagromadzenia "zapasów" wapnia w kościach.
 
Piotr Prusak
Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą
 
Artykuł pochodzi z czasopisma Mukowiscydoza nr 37

Wszelkie materiały PTWM zamieszczone w serwisie ptwm.org.pl chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Prośby o zgodę na przedruk artykułów z czasopisma Mukowiscydoza i/lub z serwisu ptwm.org.pl na innych stronach i blogach, prośby o patronaty medialne, organizowanych wydarzeniach itd., prosimy przesyłać na adres: poczta@ptwm.org.pl




Komentarze KOMENTARZE
Zapraszamy też do dyskusji na Facebooku



Twoje imię lub nick 
Twój komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja portalu ptwm.org.pl zastrzega możliwość usuwania lub edycji komentarzy reklamowych, obraźliwych, szkalujących i naruszających ogólnie przyjęte normy współżycia społecznego. Komentarze publikowane są po akceptacji moderatora.

Zobacz także


2017-10-02
   

Podziękowania za ufundowanie lodówek



W imieniu pacjentów Centrum Leczenia Mukowiscydozy i Zespołu Centrum w Dziekanowie Leśnym serdecznie dziękujemy panu Mateuszowi Majewskiemu za ufundowanie 12 lodówek. Dzięki temu hojnemu darowi każdy z pokojów Centrum został zaopatrzony w lodówkę - ku radości ... czytaj całość
  

2017-09-27
   

Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii



Podkarpacka Grupa Wsparcia PTWM Serdecznie zaprasza rodziców chorych na mukowiscydozę z Podkarpacia i nie tylko na warsztaty fizjoterapeutyczne z mgr.Mikołajem ... czytaj całość
  

2017-09-01
   

Rok szkolny



Kochani, zbliża się nowy rok szklony. Wszystkim uczniom, zarówno tym debiutującym jak i kontynuującym naukę życzymy samych sukcesów. Informujemy, że na naszej stronie internetowej można pobrać informację o mukowiscydozie kierowaną do nauczycieli. Wierzymy, że zbiór porad pomoże ... czytaj całość
  

2017-08-21
   

Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek



... czytaj całość
  

2017-08-03
   

Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę



... czytaj całość
  
Więcej: Informacje o chorobie

 
 

  AKTUALNOŚCI

  - Podziękowania za ufundowanie lodówek 2017-10-02
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne ,,Najnowsze trendy w światowej fizjoterapii 2017-09-27
  - Rok szkolny 2017-09-01
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę - przedłużenie terminu rekrutacji uczestników projek 2017-08-21
  - Sportowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę 2017-08-03
  - Resource Diabet Plus 2017-07-18
  - Jubileusz XXX- lecia PTWM 2017-06-28
  - Nowy Prezes PTWM 2017-06-21
  - Wyniki wyborów Prezesa Zarządu PTWM 2017-06-19
  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-02

  Szkolenie Falenty 2017

  - Program szkolenia w Falentach 2017-06-12
  - XVIII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM 2017-04-14

  KONFERENCJE, WARSZTATY (zapisy)

  - Postępowanie żywieniowe w mukowiscydozie 18.02 2017-02-06
  - Konferencja naukowa MUKOWISCYDOZA- DIAGNOZA I TERAPIA 2016-11-22
  - Domowa rehabilitacja chorych na mukowiscydozę z województwa kujawsko-pomorskiego 2016-05-06
  - Spotkanie z Marszałkiem Adamem Struzikiem w Szpitalu w Dziekanowie Leśnym 2016-04-21
  - 28.04. Mazowiecka Grupa Wsparcia 2016-04-18
  - Warsztaty fizjoterapeutyczne i żywieniowe dla rodziców chorych na mukowiscydozę w Poznaniu 2016-04-18
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI DO PROJEKTU Drużyna Muko 2016-04-07
  - OGŁOSZENIE O REKRUTACJI UZUPEŁNIAJĄCEJ DO PROJEKTU Kompleksowa rehabilitacja domowa chorych na muko 2016-04-04
  - NOWY PROJEKT BEZPŁATNE PORADNICTWO DLA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ współfinansowanie ze środków PEFRON 2016-04-01
  - DOMOWA REHABILITACJA CHORYCH NA MUKOWISCYDOZĘ Szkolenie dla pracowników (fizjoterapeutów) 2016-03-31

  BAZA WIEDZY

  - Zakażenia w mukowiscydozie - wskazówki dla osób biorących udział w wydarzeniach PTWM 2016-08-25
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ- Program 2016-06-14
  - XVII ZWYCZAJNE WALNE ZEBRANIE CZŁONKÓW PTWM POŁĄCZONE Z WYBORAMI WŁADZ PTWM 2016-04-04
  - KOMPLEKSOWA OPIEKA NAD CHORYM NA MUKOWISCYDOZĘ 2016-04-04
  - :) 2016-01-22
  - Infekcje wirusowe układu oddechowego u chorych na mukowiscydozę 2015-10-29
  - Jak raczkujemy z dożylną antybiotykoterapią domową 2015-10-15
  - Indywidualny tryb nauczania 2015-10-07
  - Koncentratory tlenu stacjonarne w ramach NFZ 2015-05-06
  - Zespół uzależnienia od Internetu – epidemia XXI wieku? 2015-04-22